Japanska poricanja i izvinjenja

Japan je ponovo izazvao bes svojih azijskih suseda: Kine, Južne Koreje i Filipina, najnovijim zvaničnim stavom, saopštenim iz usta samog premijera, da "nema dovoljno dokaza" kako je oko 200.000 žena tokom Drugog svetskog rata bilo "prinuđeno" da u svojstvu prostitutki prati japansku vojsku u njenim ratnim pohodima.

Ovo poricanje je usledilo posle akcije 120 poslanika vladajuće Liberalno-demokratske partije, koji zahtevaju da se zvanično obesnaži "iskreno izvinjenje i žaljenje" koje je vlada 1993, posle otkrivanja novih dokaza o ulozi države u organizovanju ratne prostitucije, uputila tim "ženama za utehu", sponzorišući potom jedan privatni fond za odštetu.

Još vidljivi ožiljci japanskih osvajačkih pohoda u Aziji najnovijim obrtom se opet pretvaraju u žive rane, sudeći prema prvim reakcijama iz Južne Koreje i sa Filipina, gde još ima živih ratnih seksualnih robinja. (Korejci tvrde da su za ove poslove prisilno odvođene i devojčice iz završnih razreda osnovne škole.)

Premijer Šinzo Abe, prvi koji je rođen posle rata, tvrdi da vlada neće povući izvinjenje od pre 14 godina. Ne osporava se ni samo postojanje ratnih prostitutki, ali se ponovo poriče da ih je regrutovala tadašnja Carska vojska i osnažuje stara teza da je armija samo koristila usluge dovitljivih civilnih preduzimača.

Ovaj obrt je doneo još jednu potvrdu japanske nespremnosti da se, još od traumatične predaje kojom je okončao svoje učešće u Drugom svetskom ratu, suoči sa "tamnom dolinom" svoje istorije, ulogom brutalnog agresora od čijih pohoda su stradali milioni Azijata: ubijeni, ranjeni, zarobljavani… Jedan od najkrvavijih simbola toga jeste događaj poznat kao "silovanje Nanđinga", masakr koji su japanske okupacione trupe 1937. izvršile nad stanovnicima tadašnjeg glavnog grada Kine, pobivši, prema kineskim brojkama, oko 300.000 ljudi, mahom žena i dece (po japanskim izvorima, broj žrtava je upola manji).

Preovlađujuće tumačenje u Japanu jeste da je njegova agresija na azijske nacije bila samo kampanja da se iz Azije izbace zapadne kolonijalne sile i stvori nova "zona koprosperiteta". Takođe se objašnjava da su japanske brutalnosti bile manje-više podjednake onima koje su neprijatelji činili prema Japancima.

Japan, zapravo, nije načisto da li je bio najveći agresor u ovom delu sveta – ili najveća žrtva. Ovu konfuziju oko gledanja na istoriju izazvao je pre svega način na koji je bio prinuđen na predaju, posle atomskog bombardovanja Hirošime i Nagasakija sa više od 200.000 poginulih civila, kao i razaranje Tokija i drugih gradova nekoliko dana pre nego što će potpisati kapitulaciju.

Tokijski tribunal koji je zasedao od maja 1946. do novembra 1948, od 14 generala i političara optuženih za najteže zločine, na smrt je osudio sedam (svi pogubljeni), i isto toliko na doživotnu robiju (svi sem jednog koji je u međuvremenu umro, pomilovani 1955). Optužnica međutim nije podignuta protiv cara Hirohita u čije ime su vođeni svi ratni pohodi: on je samo bio prinuđen da se jasno odrekne svojih božanskih atributa, ostavši nominalni šef države.

Japansku posleratnu sudbinu i donekle njegov odnos prema učešću u ratu odredili su Amerikanci, koji su požurili da poraženog neprijatelja pretvore u saveznika i ojačaju ga, kao branu novom protivniku: sovjetskom komunizmu u Aziji. Američkom rukom pisan je i japanski pacifistički ustav, kojim se zemlja odrekla rata kao sredstva za realizaciju nacionalnih ciljeva, oružane snage su definisane samo kao "snage za samoodbranu", a sve do početka ove godine Japan je bio jedina zemlja koja formalno nije imala Ministarstvo odbrane.

Japanska ambivalentnost prema prošlosti i zločinima najbolje se vidi u jednom šinto hramu u centru Tokija, nedaleko od Carske palate. To je hram Jasukuni, u prevodu "zemlja mira", ali svetilište koje je panteon duša poginulih u ratovima za cara i domovinu od 1869, kada je ustanovljeno. To, pri tom, nije spomenik neznanim junacima, već hram časti za blizu dva i po miliona onih koji su izgubili život ratujući "za temelje zemlje", i zbog kojih, kako tamo piše, nacija danas "uživa u miru i bezbednosti". Zabeleženo je ime svakog od njih, kao i kada su i gde poginuli.

Na tom spisku osveštanih "mučenika" su i imena pomenutih 14 najtežih ratnih zločinaca, i to je ono što ovo mesto čini kontroverznim hramom i pamćenja i zaborava, koje svake godine u avgustu poseti oko pola miliona Japanaca – ali i njihovih političara.

Prvi premijer koji je posetio Jasukuni bio je Nakasone 1985, izazivajući žestoke proteste u Pekingu i Seulu. Onda su to činili pojedini ministri, uz iste diplomatske probleme, da bi redovne godišnje posete činio prethodnik sadašnjeg premijera, Koizumi.

Šinzo Abe je na premijersko mesto došao uz podršku najkonzervativnijeg jezgra LDP-a, partije koja Japanom vlada praktično u celom posleratnom periodu. Mandat je počeo ne samo sa pojačanom nacionalističkom retorikom – pozivima da se prestane sa mazohističkim samokritikovanjem i zemlja oslobodi legalnog i psihološkog balasta koji je, po njemu, nasleđe prvih posleratnih godina – već i praktičnim potezima: jedna od prvih mera njegove vlade bila je da u učionice, prvim izmenama Osnovnog zakona o obrazovanju od 1947, vrati "patriotizam". Novo ustrojstvo sektora vojske se takođe tumači kao početak erozije posleratnog pacifističkog ustrojstva.