Kosmička mašina

Najznačajnija fizička činjenica u životu naše planete jeste njeno kretanje kroz ogroman energetski tok Sunčeve radijacije. Iz ovog toka ona dobija svoj životni dah. Ranije obožavanje Sunca svedoči da je čovek, pre nego što je nauka počela da vodi njegovo iskustvo, bio svestan postojanja veze između Sunčevog zračenja i života na Zemlji.

Ali u staroazijskom i grčkom obožavanju Sunca čovek je izražavao svoje verovanje da su biljke i voćke, kao hrana za njega i stoku, jedini blagoslov koji Sunčevo zračenje donosi životu Zemlje. Današnja nauka je utvrdila da postoje i druga dobra koja je Sunčevo zračenje nagomilalo a i sada nagomilava za dobrobit čoveka. Mi znamo danas da ta energija daje osnovu građi čovekove civilizacije.

Međutim, energija i njena moć su savremeni pojmovi čije puno značenje je postalo poznato tek kada je današnja nauka pronikla dublje u fizička dejstva koja upravljaju tokom čovekove istorije. Ta nauka je otkrila da je najpouzdaniji sluga u ovim dejstvima baš raspoloživa energija koju Sunčevo zračenje daje ogromnom skladištu našeg globusa. Parna mašina, pronađena pre nešto više od 150 godina, predstavljala je prvu ilustraciju tog novog znanja, osnovu našeg modernog industrijskog progresa, a i civilizacije koju je taj progres stvorio. Teško je steći sveobuhvatni pogled na našu savremenu civilizaciju bez određenog poznavanja današnje nauke o energetici.

Ta nauka pruža uvid u fizički svet koji je bio nepoznat čak i pre dva veka. To je svet ogromnog energetskog toka zvezdanog zračenja koji izvire iz energije svetlih zvezda, uključujući i našu centralnu zvezdu – Sunce. Ovaj energetski tok ispunjava svaki ugao sveta energijom zračenja, tako da će jednog dana negde nastati novi dah života organskog sastava. Nema jalovog vakuuma nigde u svetu doklegod ti izvori zvezdane energije dejstvuju; ali ako bi oni presušili, njihova zračna energija prestala, i fizički svet bi postao mrtav kao i grobovi u starom Egiptu. Bezbrojne zvezde postale bi takvo groblje u beživotnom kosmičkom vakuumu.

Misionarsko putovanje

Sa ovakvim izgledom univerzuma mora se priznati da energetski tok Sunčevog zračenja predstavlja osnovni izvor fizičke snage u evoluciji života na Zemlji. Ova misao nam se snažno nameće kada posmatramo najupadljivije crte lica naše majke-Zemlje. Tu su visoki delovi kontinenta koji se uzdižu iznad okeana, brda i doline prekrivene svežim zelenilom i ispunjene radostima organskog života; sveobuhvatni okean Zemljine atmosfere. Ovi zemaljski oblici pokazuju strukture koje kao da su projektovane od strane inženjera energetičara u cilju najpogodnijeg prilagođavanja poslu radi iskorišćenja Sunčevog zračenja.

Deo te energije se apsorbuje u Zemljinoj atmosferi, dajući pokretnu snagu koja goni grupe oblaka, punih proizvoda Sunčevog dejstva, nad Zemljine vode. Ovi dragoceni tereti vodene pare, vođeni atmosferskim strujanjima ka višim nivoima kontinenta, povinuju se najzad gravitacionoj sili. Oni padaju na Zemlju, čime otpočinje misionarsko putovanje koje žednim obroncima brda i dolina donosi životni fluid.

Naučna misao mora videti u toj kosmičkoj operaciji dejstvo kosmičke mašine koja izvlači svoju pokretnu snagu iz ognja naše centralne zvezde – Sunca. Pomisao da jedna prozaična mašina, snabdevena vatrama iz Sunčeve peći, predstavlja osnovu stvaralačkih procesa na našoj majci-Zemlji, možda će povrediti ocećaje neke estetičarske duše.

Takva duša uživa u poetičnoj mašti predaka koji su u našoj centralnoj zvezdi videli boga čiji su se darovi dobročinstva izlivali na zemaljski život. He manje povređuje takve estetičarske duše priča nauke koja kazuje da su nebrojene zemaljske mašine, izgrađene samom prirodom, ishranjivane istom džinovskom kosmičkom mašinom i da sve one večito rade na održavanju života na našoj zemaljskoj kugli.

Pogledajmo sada drugu neobičnu stvar naše majke-3emlje – obronke brda odenute svežim zelenilom bujnih šuma! Svako od njihovih bezbrojnih drveta obiluje ogromnim količinama zaposlenih listova koji aktivno udahnjuju životnu energiju iz Sunčevog zračenja. Svaki listak je kao ruka koja moli nebo za milost iz njegove bujice zračenja. Mi smo tu svedoci jednog od najvažnijih osnovnih procesa u evoluciji organskog života na našoj majci-Zemlji. Svaki list sa svojim zelenim hlorofilom je uposlen podsticajnim dejstvom Sunčevih ultraljubičastih zračenja, apsorbujući molekule ugljen-dioksida iz atmosfere, rastavljajući te molekule u ugljenik i kiseonik, zadržavajući ugljenik i ispuštajući kiseonik.

Taj ugljenik je potreban drveću za njegovu strukturu, a kiseonik obnavlja snagu naše atmosfere radi održanja životinjskog sveta. Nijedan drugi fizički proces nije važniji u evoluciji života na Zemlji od ovog razdvajanja kiseonika i ugljenika iz molekula naše atmosfere. Nijednom drugom procesu na Zemlji ne možemo pripisati rad tolikog broja mašina upotrebljenih za masovnu proizvodnju; u poređenju sa masovnom proizvodnjom koju obavljaju smrtni ljudi, ona je bezgranično velika. Fizička aktivnost naše „mašinske civilizacije” je samo sitna i gruba kopija aktivnosti prvobitnih prirodnih mašina.

Vešta ruka prirode

Pri korišćenju reči „mašina” u ovom kontekstu, ne misli se na običnu igru reči. Stablo drveta je mašina, jer radi životnih procesa ima pogodne kanale baš kao što parna mašina prouzrokuje koristan rad. Međutim, stablo drveta je mašina koja se sama stvara i sama obnavlja. Životni procesi u njegovim kanalima ostvaruju dve različite vrste korisnih radnji. Jedan od proizvoda ovih radnji plod je drveta, hrana za čoveka i stoku; drugi proizvod je ugalj koji se gomila u telu drveta. Taj ugalj predstavlja određenu količinu Sunčeve energije koja se može dobiti sagorevanjem drveta, tj. ponovnim spajanjem ugljenika iz stabla drveta sa kiseonikom iz atmosfere iz koje su oni bili rastavljeni dejstvom hlorofila kada se stvaralo drveće.

Ko može gledati u dobroćudni plamen svog ognjišta, a da ne vidi u panju koji gori novi život kao uskrsnuće organskog života davno dokrajčenog sekirom drvoseče? Taj drugi život drveta je kratak i blag; u njemu se molekuli ugljenika sa radošću opet spajaju sa svojim voljenim partnerima –molekulima kiseonika iz atmosfere. Kada ta kratka radost prođe, to znači da je energija sadržana u drvetu nestala, a ostalo je samo nekoliko pregršti pepela. One nas podsećaju na samoniklu mašinu koja je korisno poslužila, ne samo onda kada je obavljala životni proces drveta sa njegovim kanalima, već i kada je bila komadana udarcima drvosečine sekire.

Tu je, dakle, mašina koja ima dva lepa života. Za vreme svog prvog života ona je ukrašavala lice naše majke-Zemlje i pružala slasti za ishranu čoveka i životinje; za vreme svog drugog života ona je davala našem ognjištu lepotu i komfor svojim prisnim plamenom. To je mašina koja uvek znači lepotu i radost; ona uklanja mrlju prostog materijalizma koju neki prišivaju reči „mašina”.

Slična priča može se iskazati o svakoj biljci ili o vlatu trave, pa i o svakoj životinji na Zemlji; njihova tela su mašine koje imaju podesne kanale za fizičke procese života. Nuzprodukt tih procesa je porast raspoložive zemaljske energije, kao što je i ona u ugljeniku drveta. Praktično beskonačan broj ovih zemaljskih mašina, izrađenih strpljivom i veštom rukom prirode, stalno radi dajući komfor i radost sadašnjoj generaciji i gomilajući energiju radi komfora i radosti budućih generacija. Ogromna količina tako uskladištene energije skrivana je u nedrima majke-Zemlje tokom miliona godina.

Duže od Tutankamona

Danas su ti depoziti dragoceno blago čoveka; oni mu pomažu u naporima da se čovekov život učini vrednim življenja.

Ugalj i nafta su zemni ostaci rastavljenih mašina koje je davno stvorila ruka prirode, koristeći ih za potpomaganje životnog procesa u biljnom rastinju i u životinjskom carstvu na kugli zemaljskoj.

To rastavljanje nije bilo delo čovečjih ruku, kao što je ono drvosečine sekire; to je bio rad zemaljskih kataklizama koje su ukopale tela preistorijskih životinja mora i kopna ili zemaljskih šuma. Njihovi grobovi bili su skriveni u dubokim uvalama Zemlje. Vodi i vazduhu nije bilo pristupa u ta čuvena groblja da bi se sprečilo njihovo dejstvo pustošnog raspadanja. Zatrpana tela ostala su u miru neuporedivo duže nego Tutankamonovo telo u njegovoj kraljevskoj grobnici. Oslobođena iz grobova, ona opet žive kada se ugljenik njihovih molekula spoji srećnim brakom sa ranijim partnerima-molekulima kiseonika od kojih su bili rastavljeni pre nego što je Adam počeo da provodi dane blažene dokolice u rajskom vrtu.

Iskopavanja koja su otkrila ta stara groblja preistorijskih organskih struktura, pretvorenih u ugalj i naftu, bila su dragocenija za radnog čoveka od iskopina u starom Egiptu, Siriji, Arabiji i Grčkoj. Ove su čoveku otkrile slavu prošlih civilizacija te, stoga, imaju svoju neprocenjivu vrednost; ali iskopavanja koja su iznela na površnu Zemlje ugalj sadržan u rastavljenim mašinama, koje su u davna vremena nagomilale energiju za buduću civilizaciju, ipak imaju veću vrednost za sudbinu čovečanstva. Njihovo postojanje je proročanstvo o onome što buduća civilizacija obećava.

Možemo se s punim pravom nadati da će ona biti slavnija od ma koje civilizacije koju je svet ikada video. Bezbrojne prvobitne mašine prirode, pokretane našom centralnom zvezdom od samog početka zemaljskog života, ne bi učinile ništa da nisu naučile čoveka kako da koristi njihov način rada i njihove proizvode raspoložive energije, a sve u cilju ostvarenja rezultata koji su veći od onih koji bi se postigli bez takvih načina.

Ali one su ga naučile i čovek je prihvatao pouku od prirode, čim je svetlost uma postala vodilja u njegovom životu. Jedan od najranijih dokaza tih pouka nalazi se u Jobovom epu: „Pitaj marvu i ona će te poučiti; pitaj i ptice u vazduhu i one će te poučiti”, „Ili govori sa zemljom i ona će te poučiti; i riba u moru će ti se iskazati”. Job je znao da je jezik prirode neiscrpan izvor saznanja; da ga čovek mora naučiti i da će onima koji poseduju njegovo značenje otkriti mudrost i razumevanje.

*Poglavlje iz knjige „Romansa mašine”

(Podnaslov i međunaslovi su redakcijski)