„Milutin" nemi svedok

Kraljevo – Trgovi su odvajkada bili centar gradskih zbivanja poput Trgasrpskih ratnika u Kraljevu, popularno nazvanog „Kod Milutina“.

Legenda kaže da je ideju za taj trg kružnog oblika dao sam knez Miloš, crtajući svom sekretaru Lazi Zubanu plan na tepsiji peska. Sprovođenje plana kasnije je energičnošću i strogoćom pomogao tadašnji predsednik opštine Kraljevo Jovan Sarić. Bilo je to krajem 19. i početkom 20. veka od kada je sačuvan prvi regulacioni plan grada koji je „najavio” današnji izgled Kraljeva.

U to vreme na ovom trgu se najčešće trgovalo, o čemu svedoči i zapis britanskog diplomate Burkijea od 3. jula 1889. godine da se „...u Kraljevu ulice u potpunoj pravilnosti radijalno pružaju od prostrane pijace u centru koja ima oblik pravilnog kruga...”. Ovaj izveštaj Burkije je napisao boraveći u Kraljevu prilikom posete kralja Aleksandra Obrenovića gradu na Ibru, kada je glavni varoška ulica sa trgom nazivana „prvim sokakom“.

Kasnije je tu sačinjen i filmski zapis, jedan od najstarijih sa naših prostora. Prilikom miropomazanja kralja Petra Karađorđevića u manastiru Žiči jedan francuski snimatelj ovekovečio je 5. oktobra 1904. godine pazarni dan u Kraljevu.

Trg je ulepšan posle Prvog svetskog rata kada je Udruženje oficira u Kraljevu odlučilo da tu podigne spomenik izginulim ratnicima. Impozantna figura srpskog vojnika postavljena je na tom kružnom trgu koji je onda nazvan imenom kralja Aleksandra. Međutim, za vreme okupacije on zvanično nosi naziv „Franc Jozef plac“, ali mu izgled nije menjan.

Posle Drugog svetskog rata nazvan je imenom maršala Tita, ali predstavnici tadašnje vlasti, odnosno Narodni odbor donosi odluku o njegovom uklanjanju. Tako se spomenik srpskim ratnicima, uz skrivene suze mnogih živih solunaca, maja 1960. godine premešta u kraljevačko groblje.

Trg je onda bio „prazan“ više od dve decenije, sve do novembra 1982. godine kada je spomenik, vajarsko delo Živojina Lukića i Romana Verhovskog, opet postavljen usred Kraljeva.

I, od tada novi-stari centar grada je opet i središte svih zbivanja. Na tom mestu, gde su ranije govorili kraljevi i Tito, nastupaju i savremeniji političara. Povremeno odatle i narod uzvraća, ogorčenjem ili oduševljenjem. Recimo, tokom protesta 1996. godine tu su se okupljale hiljade Kraljevčana a spomenik nazvan imenom junaka iz romana o stradanju srpskog naroda u Prvom svetskom ratu. Pored toga, kod „Milutina“ povremeno nastupaju i umetnici, pesnici, glumci, muzičari... „Događa“ se kultura, ali i slavi prema našim navikama i običajima pa trg ponekad, kako se to kaže, ima „evropski duh“ i miriše na kifle i čokoladu, a ponekad na vruću rakiju i pečenje...