Jezik – junak romana

Dok je prethodni roman Saše Ilića, „Berlinsko okno”, bio angažovana vivisekcija fizičkog i moralnog rasapa Jugoslavije, „Pad Kolumbije” je na izvestan način suzio perspektivu, sa širih eks-Ju prostora na uzroke i posledice tog raspada u okvirima Srbije.

Obuhvatajući omeđeni vremenski period – od pojave paskvile Vojko i Savle, do ubistva Zorana Đinđića, roman pokušava da fikcionalizuje pozadinska dešavanja, govoreći o onome što se moglo samo naslućivati i što ni do danas nije do kraja razjašnjeno. Otkrivanje tajni (prirodno dominantnih u romanu koncipiranom u maniru krimi-žanra) postaje osnovni pokretač narativa i prilika da se analiziraju načini na koje je jedan sistem koristio medije da kroz njih plasira ideologiju i produkuje mišljenje i svest dela naroda.

Ilić u središte pažnje stavlja antijunaka, Vladimira Berata, fantomskog autora narečene paskvile, ali i čitavog niza tendencioznih članaka u rubrici „Odjeci i reagovanja”, pisanih sa utilitarnom funkcijom preokreta političke svesti naroda. Uloga skrivenog lutkara koji povlači konce dok i sam biva lutkom nekih drugih moćnika, dodatno je podvučena opisima njegove transvestitske prirode koja preoblačenjem i šminkom menja oblike, skrivajući se ispod različitih maski i u profesionalnom i u privatnom životu. Poigravanjem motivom istraživanja seksualnih orijentacija (prisutnih i kod oca i kod ćerke Berat), Ilić pomalo nategnuto potencira temu dvojstva skriveno/javno u svetlu nejasnih i mutnih manipulacija i privatnim/javnim životima, kafkijanskih zavera gde se namere i mehanizmi delovanja državnog aparata nikad do kraja ne mogu otkriti. Iako je uvođenje motiva preispitivanja seksualnih orijentacija možda najproblematičniji aspekt „Pada Kolumbije”, a metaforični potencijal polnog dvojstva čini se da više zbunjuje no što usmerava, šminkanje transvestita ima asocijativni potencijal, podsećajući da skrivanje i maske koje se u tajnosti navlače, izazivaju konstantnu nesigurnost kod čitaoca i time ostvaruju romaneskni saspens. Ipak, fantomska priroda ovog lika uspešnije je naglašena njegovom pozicijom koja se otkriva na samom početku romana: Berat je „odsutan”, nestvaran lik, duh (kao što je to bio i dok je skrivajući pravi identitet i pišući pod tuđim, izmišljenim imenima), ni živ ni mrtav, ispražnjeno telo prekriveno opekotinama u bolničkom krevetu do koga je stigao nakon atentatorskog pokušaja da se izbrišu svi oni koji nešto znaju o prethodnom režimu. Ulogu istraživača „događanja naroda” preuzima njegova ćerka koja se iz Amerike vraća zbog očeve „nesreće”, nesvesna njegove uloge tokom devedesetih. U kovitlacu tajnih službi, političke i „ine” mafije, kriminala i nemorala kojim su isprljani bez izuzetka svi segmenti jednog društva, od profane do crkvene vlasti, od medija i poznatih ličnosti, do običnog sveta i autentičnih marginalaca, roman se neće do kraja povinovati zakonitostima žanra i ostaće u onespokojavajućem pesimizmu nerazrešenih problema. A to ukazuje na to da se Ilićev roman može čitati i u nekom drugom ključu.

Uobličen pod maskom političkog trilera sa neorealističkom zaleđinom, krećući se u širokoj skali stilova od najnižeg do najvišeg registra, Ilićev rukopis svesno asocira i na širok dijapazon medijskih stilova koji direktno utiču na promene najpre u političkim stavovima, a potom i u jeziku, kulturi, pojedinačnoj svesti. Jezik, bilo u formi izgovorenog ili napisanog, skrivena je priča i istovremeno pravi junak romana: način na koji se moglo i još uvek može manipulisati jezikom ali i samim pripovedanjem kroz pisanje u medijima, zavodljivo formirajući svest velikog broja ljudi, mogla bi biti i internacionalna tema velikog potencijala gde se jasno vidi da jezik, naracija i fikcija mogu imati prekretnički uticaj i veću moć od one koja im se pripisuje. Pad Kolumbije analizira primer medija koji su u Srbiji 90-ih odigrali ključnu političku ulogu, ali se kroz nameru autora da se u književno delo uvedu različiti medijski, žargonski, kolokvijalni i drugi jezički stilovi, sagledava i širi kontekst analize moći jezika i njegovog uticaja kroz različite komunikacione kanale. Svedoci smo da je to jedna od možda najaktuelnijih tema današnjice.