Međa u Brnjaku

Tokom ovoga leta toponim Brnjak je, zbog istoimenog administrativnog prelaza, ušao u žižu interesovanja javnosti. Iako se prelaz nalazi u ataru sela Banje, on je spletom okolnosti dobio ime po poznatom mestu Brnjak, koje se nalazi sa druge strane Gazivodskog jezera, na padinama Mokre gore. Mesto ima svoju dugu i zanimljivu istoriju, a poznato je i po tome što je bilo sedište države čuvene srpske kraljice Jelene Anžujske, od 1276. do 1314. godine.

Selo će naročito postati glasovito u 19. i 20. veku, zato što su Brnjačani beskompromisno branili svoj Brnjak i ceo Kolašin od Turaka i Albanaca. Oni su bili i nosioci otpora protiv balista, Nemaca i Italijana u Drugom svetskom ratu.

S posebnom toplinom o njegovim stanovnicima piše književnik Grigorije Božović, i sam rodom iz Kolašina. Ovaj reporter ,,Politike” između dva svetska rata stvoriće čitavu galeriju likova Brnjačana. Jedan od njih, Dmitar Kokera, u istoimenoj pripoveci (objavljena 1939, govori o vremenu kolašinskih knezova), pred smrt upozorava da su ,,Arnauti zapeli da na sever pomere svoje međe”. Nešto ranije, 1926, Božović ističe istorijsku ulogu čitavog Starog Kolašina (danas se uglavnom naziva Ibarski Kolašin), jer je ,,čitavu stotinu godina bio poslednja brana arnautskom nadiranju na sever”.

Kolašin je i danas u sličnim istorijskim iskušenjima kao i pre stotinu godina. Nedavna pretresanja srpskih kuća od strane Kfora i Euleksa neodoljivo podsećaju na po zlu poznatu pretragu oružja u Kolašinu od strane Ise Boljetinca na početku 20. veka (u istoriografiji događaj je poznat pod imenom Kolašinska afera). Podržan tada od Austrijanaca i Turaka počinio je brojne zločine nad srpskim stanovništvom. Današnji Boljetinci su zadobili podršku Amerikanaca i Nemaca, svojih novih zaštitnika. Novija srpska istorija dovela je Kolašin u opasnost u kakvoj do sada nije bio. Granicu između Kosova i Srbije, koju su iscrtali jugoslovenski komunisti, danas utvrđuju novi istorijski saveznici. Ideološki sinovi starih komunista imaju zadatak da nas oslobode ,,iluzije o Kosovu”. Zavičaj Grigorija Božovića bez oružja bije presudnu bitku i sanja svoj večni san o Srbiji. Na drugoj strani, Srbija ima Kolašin na svom najosetljivijem i najranjivijem mestu. Pre više od veka to su odlično znali tadašnji predsednici srpske vlade Stojan Novaković i Vladan Đorđević.

Brnjak i Kolašin u takvim okolnostima dočekuju današnji dan za kada je najavljen dolazak albanskih carinika i policajaca na još uvek neosvojene administrativne prelaze. Kraj koji je do današnjih dana sačuvao svoju nacionalnu kompaktnost ima istorijsku odgovornost ne samo pred ,,današnjicom” nego i prema svojim slavnim precima, kao i prema budućim pokoljenjima. U vremenu snažnih antipatriotskih stavova i ,,nove evropske političke filozofije” sve ovo može zvučati kao svojevrsni anahronizam. Kolašinci još uvek znaju da to nije tako. Zato su na istom mestu na kojem su bili i pre sto godina. I brane iste međe.

Profesor univerziteta u Nišu i u Kosovskoj Mitrovici