Dizajn je svuda

Uzvik „Dizajn je svuda oko nas“ naglasio je istim naslovom svog antologijskog plakata Nenad Čonkić 1980. godine ostavljajući testamentarnu poruku o značaju pojedinačnog autorskog doprinosa jakih ličnosti ovom domenu primenjene grafikeali i anticipirajući budućnost sistemskog komunikacijskog koda 21. veka u novim i najnovijim tehnologijama. U praksi je potvrđeno da grafički dizajn nije fenomen po sebi i da je zbog osetljive prirode medija neophodna podsticajna društvena klima i angažman, odgovarajući sistem edukacije, razvijen sistem vizuelne (i ne smo vizuelne) kulture kao i poznavanje standarda koji su kompatibilni sa internacionalnim vrednostima.

U Srbiji se značajniji projekti (radovi, konkursi i izložbe) grafičkog dizajna javljaju tek početkom sedamdesetih godina prošlog veka. Istina, i istorija naše primenjene umetnosti je mlada disciplina, a mi smo još uvek u fazi pionirskog rada u mnogim segmentima, što i današnja autorska izložba Radomira Vukovića potvrđuje.  

 Akademija primenjene umetnosti osnovana je 1948. godine, Udruženje koje okuplja ove umetnike radi od 1953, a prva izložba ove staleške gilde održana je 1966. godine; predmet Grafičke komunikacije predaje se na Akademiji, danas Fakultetu primenjene umetnosti od 1972. a prvi udžbenik, čiji je autor Miloš Ćirić, izdat je pre trideset godina. Ćirić je i prvi profesor na ovoj katedri i među pionirima u ovoj oblasti kod nas izuzetno značajan autor. Sistematsko izučavanje grafičkog dizajna u Srbiji gotovo da i ne postoji, a teorijom dizajna, pa i grafičkog, kod nas se bavio Miroslav Fruht (1922–2000), a u kritičarskoj praksi sporadično Pavle Vasić, autor knjige Primenjena umetnost u Srbiji 1900–1978, izdavač ULUPUDS 1981. Nove generacije istoričara umetnosti kao da nemaju dovoljno afiniteta za ovo ogromno polje žilave, stvaralačke i komunikacijske discipline sadašnjosti ali i budućnosti u kojoj, uz estetiku i etiku u autorskom radu, značajan udeo imaju i nove tehnologije.

Povodom knjige Grafički antidizajn Boleta Miloradovića 1980. Lazar Trifunović je pisao: „Naši preci su živeli u svetu knjiga i ljudskog govora – mi živimo u svetu vizuelnih opštila: reč je zamenjena slikom i svim što je izvedeno iz nje“.

Nije lako načiniti fleš portret Radomira Vukovića (1944), arhitekte po obrazovanju i grafičkog dizajnera po vokaciji, autora postavke „Znakovito 2”, koji ličnim primerom dokazuje da individualna inicijativa ima snagu i domet institucije. Vuković se od 1974. intenzivno bavi problematikom vizuelnih komunikacija. Razumevajući značaj budućnosti vizuelnog jezika, samoinicijativno, hrabro, kontinuirano i uporno sakuplja, sistematizuje i katalogizira znakove grafičke komunikacije u projektu „Znakovito”. Njegova kapitalna trilogija „Znakovito” publikovana 2002. sadrži 2.500 alfabeta, piktograma i logotipa. Jasno, „Znakovito” je projekat u prosecu jer, kao veliki entuzijasta, Vuković je nastavio da kolekcionira radove domaćih grafičkih dizajnera; ova septembarska izložba „Znakovito 2” u Muzeju primenjene umetnosti rezultat je razvijanja ovog desetogodišnjeg projekta u kojem je sakupljeno još 6.000 novih radova, sada publikovani u novoj knjizi „Znakovito 3”. Nastavljajući praktično i teoretski liniju Miloša Ćirića, samosvesnog autora koji je postavio visoke profesionalne i organizacione standarde, Vuković je u svom časopisu o vizuelnim komunikacijama „Kvadart” (1994–2006), pored uobičajenih tematskih i problemskih tekstova, ustanovio dokumentacioni centar za prikupljanje, obradu i katalogizaciju znakova grafičke komunikacije. Inače, digitalna tehnologija izmenila je tipologiju ove oblasti pružajući nove mogućnosti generacijama mladih.

Vuković, čovek-institucija, sa jedinstvenim uvidom u tokove grafičke komunikacije, autor je i eseja u katalogu, pregleda najznačajnijih događaja i ličnosti na domaćoj sceni od 1960. do 2010. godine.

Izložba „Znakovito 2” predstavlja autorski izbor najreprezentativnijihznakova, a napostavci i u katalogu zastupljeno je preko 300 autora i više od 620 alfabeta, brojeva, logotipa, piktograma i vizuelnih sistema. Po istom sistemu je realizovan i koncept postavke pa je izostala mogućnost da se istaknu upadljivi autorski doprinosi markantnih pojava iz različitih generacija zastupljenih u ovoj kolekciji.

Izložba i katalog, uz knjigu „Znakovito 3”, posvećeni istorizaciji i svojevrsnoj kritičarskoj evaluaciji sistema grafičkih komunikacija u Srbiji tokom proteklih pola veka predstavljaju u nacionalnoj kulturi kapitalno delo-banku podataka, koje obimom u kvalitativnom i kvantitativnom smislu predstavlja fundus za buduća podrobnija izučavanja (problemskih matrica, jezičkih i idejnih celina)muzejskih eksperata.