Šta će Studenici osnivački akt

– Pomaže bog, oče, imate li osnivački akt firme?

– Bog ti pomogao sine, ali mi nismo firma, mi smo manastir.

– Oprostite oče. Dajte mi onda osnivački akt manastira.

– U stara vremena, sine, ti akti nisu izdavani!

– Kako nisu? Šta ih je sprečavalo?

Monasi Studenice često u opštinskoj administraciji Kraljeva odgovarajuna ovakva„domanovićevska” pitanja, ali šta drugo da kažu na šalteru, ilipred višim birokratskim instancama? Da najstarija srpska svetinja zaista ima akt o osnivanju i potvrdu o postojanju, ali da je tosvedočanstvo vanvremensko, starije od svih zakona i da je izdato, doduše nezvanično, 1190. godine? I da je Stefan Nemanja bio ovlašćeno lice za zastupanje, što na nebu, što na zemlji, kao idejni tvorac i graditelj jedne od značajnih svetinja koja je na listi svetske kulturne baštini i koja se od 1986. godine nalazi pod zaštitom Uneska.

Međutim, dešavaju se svakojaka čudesa u svakodnevnom kontaktu između zastupnika državne administracije, sa jedne, i nebeskih opunomoćenika, sa druge strane, koji se često svode na birokratsko slepilo, uz čestu vodviljsku dramaturgiju.

Crkva i država, zvanično, jesu odvojene, ali čak ni svevišnji ne može da iscrta strogu graničnu liniju koja bi razdvojilamanastirske kapije od opštinskih, poreskih ili bankarskih šaltera. Dugo smo pokušavali da dobijemo bilo kakav komentar na ove nesporazume od monaha Studenice, jer se taj osnivački akt od njih traži već godinama, pa su vremenom te šalterske pitalice prerasle u legendu, ali otac Aron, glavni blagajnik drevnog manastira i čovek za vezu sa svetovnim organizacijama, boravio je u Švajcarskoj, pa je studenički pi-ar unedogled odlagao razgovor. Arhimandrit Tihon Rakićević, iguman manastira Studenica, odbio je takođe da razgovara za „Politiku” o „bezazlenim, duhovitim zapletima” sa predstavnicima države. Uz opasku „da su odnosi crkve i države korektni i da ih ne treba kvariti”.

Izgleda da je crkva odvojena od države, ali ne sasvim, što je rezultat nepoznavanja pravnih statusa manastira SPC. Pravni položaj crkava i verskih zajednica regulisan je pre pet godina, Zakonom o crkvama i verskim zajednicama, u vreme dok je ministar vera bio Milan Radulović.On je, tokom svog mandata, bio svedok čestih nesporazuma između državnih organa i crkava.

Radulović objašnjava da niko od monaštva ne može tražiti osnivački akt Studenice, niti bilo kog drugog manastira, jer se svi manastiri i parohije upisuju u registar crkava i verskih zajednica sa svojstvom pravnih lica, a na osnovu predloga, odnosno zahteva koji dostavlja eparhija.

– Potom se dobija rešenje koje važi kao dokaz da je manastir pravno lice. To rešenje zamenjuje akt o osnivanju. U administrativnom i javnom državnom prometu, to je sasvim dovoljno – napominje Radulović.

Prema njegovim iskustvima, od sveštenika i monaha širom Srbije često se traže i poreski identifikacioni brojevi, iako po Zakonu o računovodstvu i reviziji crkve i verske zajednice spadaju u red institucija i organizacija koje ne podnose završni račun Narodnoj banci.

Naime, crkve i verske zajednice oslobođene su plaćanja poreza na imovinu za objekte koji služe za bogoslužbenu delatnost, mada mnogi manastiri i crkve imaju ozbiljne poslove: od proizvodnje sveća i vinarija, do ugostiteljstva i turizma. Bivši ministar vera podseća da manastiri i crkve imaju pravo da se bave svim vrstama privredne delatnosti, da osnivaju poljoprivredna dobra isvoje bolnice.Mogu,takođe, da osnivaju svoje univerzitete, da imaju i fondove za socijalno i penziono osiguranje.

– Neke eparhije imaju fondove iz kojih se isplaćuje penzioni dodatak – kaže Radulović.

Dušanka Šekara, rukovodilac Grupe za vođenje registra, upravne poslove i pravni položaj crkava i verskih zajednica u Ministarstvu vera i dijaspore napominje da crkve i verske zajednice imaju pravo da samostalno uređuju i sprovode svoj poredak i organizaciju i da samostalno obavljaju svoje unutrašnje i javne poslove.

– One u skladu sa svojim autonomnim propisima samostalno određuju da li će zahtevati upis u registar određene organizacione jedinice – napominje Šekara, ukazujući da su svi manastiri za koje je SPC podnela zahtev za upis evidentirani u registru i imaju svojstvo pravnog lica.

– Međutim, na osnovu odluke Eparhijskog upravnog odbora Eparhije Žičke, manastiri ove eparhije nisu upisani u Registar crkava i verskih zajednica koji se vodi kod Ministarstva vera i dijaspore, pa tako ni Studenica nije upisana u registar – tvrdi Dušanka Šekara.

I – ostade Studenica bez osnivačkog akta.

Aleksandar Apostolovski

-----------------------------------------------------------

Crkve i banke

– Zakonom je propisano da crkve i verske zajednice mogu da obavljaju privrednu ili drugu delatnost na način i u skladu sa propisima kojima je uređeno obavljanje tih delatnosti. Radi upravljanja svojom imovinom i novčanim sredstvima u skladu sa sopstvenim autonomnim propisima, crkve i verske zajednice obavljaju poslove sa poslovnim bankama kao i sva druga pravna lica – kaže Dušanka Šekara.