Nasleđe pripada teritoriji

Od našeg stalnog dopisnika

Vašington – „Ugovor o zaštiti i očuvanju nekih kulturnih dobara”, u suštini ugovor o zaštiti kulturnog nasleđa, koji su u sredu potpisale Hilari Klinton i predsednica Kosova Atifete Jahjaga, nije nikakav specijalni ustupak Prištini, već standardni aranžman koji SAD imaju sa još 23 zemlje, uključujući i Srbiju.

Taj ugovor je potpisan 2004. sa Srbijom i Crnom Gorom, bivšom zajedničkom državom čiji je pravnik naslednik Srbija. I taj dokument predviđa zaštitu kulturnog nasleđa svih nacionalnih, verskih ili etničkih grupa na teritorijama potpisnica (koje, razume se, nisu posebno definisane) uključujući i žrtve genocida u Drugom svetskom ratu.

Kulturno nasleđe obuhvata verske objekte mesta od istorijskog značaja, spomenike, groblja i arhivske materijale. I ugovor sa Srbijom, kao i najnoviji sa Kosovom, naglašava da nema diskriminacije nasleđa „u formi ili činjenicama” nijedne etničke grupe i predviđa osnivanje zajedničke komisije koja bi utvrdila dobra koja pripadaju kulturnom nasleđu.

Pošto je potpisan pre nego što je Kosovo jednostrano proglasilo nezavisnost (mada je već bilo pod međunarodnom upravom), pitanje je tumačenja da li je ugovor sa SCG obuhvatio i Kosovo. Na današnjoj mapi na sajtu Komisije SAD za očuvanje američkog nasleđa u inostranstvu – koja je zadužena za sprovođenje ove vrste ugovora – Kosovo međutim nije deo Srbije.

To znači da Amerika kulturno nasleđe u svojim međudržavnim dokumentima tretira kao teritorijalno, a ne nacionalno ili etničko, pa zato i manastiri Srpske pravoslavne crkve imaju tretman kulturnog nasleđa Kosova.

U svojim napomenama, uoči potpisivanja ugovora, Hilari Klinton je ovim redom opisala raznovrsnost „dobara kulture” na Kosovu: ona su „hrišćanska, muslimanska, jevrejska, srpska, albanska…”. Naglasila je međutim da je lično videla „najdragocenije” od tamošnjih kulturnih blaga, manastir Gračanicu.

U Stejt departmentu, za komentar o ovome uputili su nas na pomenutu Komisiju za američko nasleđe, čiji odgovor nismo uspeli da dobijemo do zaključenja ovog izdanja.

Danijel Server, profesor međunarodnih odnosa na Univerzitetu „Džon Hopkins”, koji je bio domaćin predsednici Kosova na tribini koju je imala pre susreta sa šeficom američke diplomatije, za „Politiku” kaže da u svemu ovome nema ničega ni posebnog ni neobičnog:

„SAD su Kosovo priznale kao suvereno i nezavisno, kao što je to učinilo još 84 države. Nema nikakve sumnje da su srpski pravoslavni manastiri na Kosovu i da su važan deo kosovskog nasleđa. Njihova zaštita i očuvanje je delom odgovornost vlade u Prištini. Bez obzira na status i da li ih Beograd priznaje ili ne, predsednica Jahjaga kao i premijer Tači i njegova vlada su demokratski legitimna vlast na Kosovu. Pomirite se s tim”.

Džerald Galuči, bivši predstavnik Unmika za severno Kosovo, iz napomena Hilari Klinton izvlači zaključak da je cilj ugovora zaštita kulturnog nasleđa svih etničkih i verskih grupa na Kosovu, i u i-mejl poruci ovom dopisniku iznosi svoje uverenje da ovo pitanje ne bi trebalo politizovati.

M. Mišić