Poverljivo o Petru Velikom

U Narodnom pozorištu u Beogradu, na sceni „Raša Plaović”, predstavljena je knjiga Sava Vladislavića „Tajna informacija o snazi i stanju kineske države”, u izdanju Radio-televizije Srbije. O izuzetno dragocenoj knjizi, koju je preveo i priredio Vladimir Davidović, govorili su Nikola Mirkov, Slavenko Terzić, Radoslav Pušić i Vladimir Davidović.

Zahvaljujući Radio-televiziji Srbije, najvažniji literarni rad grofa Save Vladislavića Raguzinskog, jednog od najznačajnijih Srba svoga vremena, dostupan je i na njegovom maternjem jeziku, 280 godina od nastanka. Reč je o „Tajnoj informaciji o snazi i stanju kineske države”, namenjenoj caru – Petru Velikom, odnosno carici – Katarini Velikoj i malom broju najviših državnih velikodostojnika posvećenih u tajne diplomatije ondašnje Rusije. Ovo kapitalno delo, koje za našu kulturu predstavlja isto što i „Milion” Marka Pola za italijansku, objavljeno je kao sedma knjiga edicije „Rara”, u kojoj se publikuju stare i retke knjige.

Naši istoričari delom Save Vladislavića bavili su se zahvaljujući Jovanu Dučiću i njegovoj monografskoj studiji (objavljenoj 1942. godine u Pitsburgu) o ovom Hercegovcu (rođen 27. januara 1668. godine u Jaseniku kod Gackog – umro je 17. 6. 1738. godine i sahranjen u Blagoveštenskoj crkvi lavre Aleksandra Nevskog u Petrogradu). Dučić je naveo nekoliko Vladislavićevih radova, pisama i prevoda, od kojih je svakako najznačajniji prevod „Kraljevstva Slovena” Mavra Orbina iz 1601. godine, koji je na ruskom jeziku objavio 1722. godine. Namenjen caru Petru Velikom radi informisanja o istoriji srpskog naroda, ovaj prevod je bio prilagođen tom cilju, pa su zato neka poglavlja spojena ili skraćena, a neka i sasvim izostavljena. Dučić ne citira ni Vladislavićev „Tajni opis Crnog mora” iz 1704. godine, a ni ovu „Informaciju”, jer ti radovi nisu bili šire poznati.

U našoj istoriji književnosti, ali i opštoj istoriji 18. veka, nema drugih obimnijih i sveobuhvatnijih istraživanja o jednom od najznačajnijih Srba svoga vremena, a ni ona postojeća, sporadična i fragmentarna, nisu pružile putokaze ka njegovom glavnom literarnom delu.

Posle višegodišnjeg traganja, Vladimir Davidović je dobio kopiju ove Vladislavićeve „Informacije”, objavljene u časopisu „Ruski vesnik”, u dva nastavka (1842). Problem prevoda sa staroruskog jezika uspešno je prevaziđen revizijom koji je obavila Tanja Raković, vrsni prevodilac za ruski jezik, a sve nejasnoće u vezi sa prevođenjem kineskih i mongolskih ličnih imena, toponima i manje poznatih reči, kojih u ovom tekstu ima dosta, otklonio je prof. dr Radoslav Pušić, šef katedre za kineski jezik Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu.

Z. R.