Ikonostas izrađen u logoru

Ikonostas nastao od pružnih pragova u nacističkom logoru za ratne zarobljenike Badsulzi u Nemačkoj, izrađen za potrebe pravoslavne kapele, sačuvan je i već decenijama bdi nad vernicima u Crkvi rođenja svetog Jovana Krstitelja na prestoničkom Centralnom groblju. Duborez na ikonostasu, koristeći samo delove konjskih potkovica i čeličnih otpadaka, izradio je Grigorije Ivanovič Samojlov, arhitekta i univerzitetski profesor, potomak kozačke porodice koja je posle Oktobarske revolucije utočište našla u tadašnjoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. Neke od ikona u ovoj crkvi jedinstvene su u pravoslavnom svetu.

– Ikonografska rešenja odražavaju tadašnji istorijski trenutak.Na jednoj od ikona prikazan je Spasitelj sa rukama vezanim konopcem, što simbolizuje okove i ropstvo. Na južnim dverima nalazi se takođe jedinstvena ikona svetog prvomučenika i arhiđakona Stefana, ispod čijeg đakonskog stihara se vidi srpska vojnička uniforma – objašnjava protojerej-stavrofor Dragan Pavlović, starešina hrama.

Ikonostas je prešao dug put od nastanka u nemačkom lageru do Crkve rođenja svetog Jovana Krstitelja.

– Stvoren je kroz podvig i ispovedništvo, ali je i plod poznatog srpskog inata. Jedan od nemačkih oficira, prolazeći kroz logor, prokomentarisao je odsustvo srpskog interesovanja za veru i glasno upitao: „Zar Srbi imaju kulturu?” Uvređeni, Srbi su jednu baraku preuredili u kapelu, a Samojlov se prihvatio slikarskog i duborezačkog posla. Pomagali su mu logoraši koji su se odricali paketa i sledovanja u zamenu za alat koji je napravljen od čeličnih otpadaka i konjskih potkovica. Za drvenu konstrukciju poslužili su hrastovi pragovi od starog železničkog koloseka. Ikonostas je klasične izrade za to doba, ali uprkos tome što nema veću umetničku vrednost, zbog okolnosti pod kojima je nastao pod zaštitom je države  – kaže Pavlović.

Posle rata, 1945. godine ikonostas je prenet i postavljen u kapelu Učiteljske škole „Kraljica Natalija”, a posle odvajanja crkve od prosvetnog sistema, demontiran je i odnet u Patrijaršiju, posle čega je 1953. svoje mesto našao pod svodom crkve na Centralnom groblju. Njegovu prvu restauraciju, 1974. godine, uradio je Marko Ilić, protođakon i akademski slikar, a 2009. protojerej-stavrofor Dobrica Kostić, akademski slikar.

Branka Vasiljević

----------------------------------------------------------

Samojlov je mogao da izbegne zarobljeništvo

Grigorije Ivanovič Samojlov rođen je 1904. godine. Prva slikarska znanja stekao je u Rusiji, a u novoj otadžbini završio je Vojnu gimnaziju, arhitektonski odsek Tehničkog fakulteta, a potom je radio u arhitektonskom birou Aleksandra Đorđevića.

– Samojlov je 1941. godine zarobljen kod Srebrenice kao oficir Kraljevine Jugoslavije. Nemci su mu nudili da se vrati u Srbiju, ali je iz solidarnosti sa običnim vojnicima odbacio epolete i sproveden je u logor – objašnjava dr Vidoje Golubović, naučni saradnik Instituta za međunarodnu politiku i privredu. Još jednom mu je dok je bio u logoru, kao rođenom Rusu, nuđeno da se vrati u Srbiju, ali je on to opet odbio.

Između dva svetska rata projektovao je vile za bogatije Beograđane, Crkvu svetog arhangela Gavrila na Topčiderskom groblju, Crkvu rođenja svetog Jovana Krstitelja u Vučju i kapelu na Ruskom groblju u Njujorku. Osmislio je i ikonostas crkve u Banjaluci, koju su ustaše porušile 1941.

Umro je 1989. godine u Beogradu.