(Ne)kultura sećanja

Memorijali po pravilu formulišu poruke za potomstvo koje ih retko prepoznaje i stoga one vremenom postaju deo prošlosti i prerastaju u svojevrsne kulise istorije.

Da li nas pojave poput potpunog zanemarivanja i relativizacije zločina počinjenog na Starom sajmištu i našeg svakodnevnog odnosa prema stratištu u Jajincima mogu ostaviti ravnodušnim?

Noćni klub, slikarski ateljei, fudbalski teren, šetalište i splavovi u okviru kompleksa nekadašnjeg koncentracionog logora ili jedno od omiljenih mesta za izlet, bavljene sportom i vožnju auto-trka na najvećem mestu stradanja u našoj zemlji jasan su pokazatelj našeg odnosa prema najvećim lokalitetima opomene i sećanja.

Jajinci, Staro sajmište, Banjica, Stara Bežanija, Ledine, Jabuka kod Pančeva, Zasavica, „Crveni krst” u Nišu samo su neka od ključnih mesta topografije terora koji je eruptirao na našim prostorima pre sedamdeset godina. Bilo je dovoljno i manje od jednog prosečnog ljudskog veka da mesta na kojima počivaju desetine hiljada nevino i brutalno ubijenih budu prepuštena potpunom zaboravu i narušavanju.

Istovremeno, svedoci smo da je plima antikomunizma, koja je našu zemlju zahvatila krajem prošlog veka, prerasla u negaciju i odbacivanje antifašizma. Rezultat toga su brojni apsurdi, ali i pokušaji revizije istorije, relativizacije zločina i prikazivanja počinilaca u nekom novom, „objektivnom” svetlu koje od njih na volšeban način uspostavlja žrtve i (ili) heroje.

I dok su istinski heroji i žrtve, kao i sećanje na njih, bili sistematski potiskivani, njihovo mesto zauzeli su specifični konstrukti koji najvećim delom ili u potpunosti negiraju istinski karakter oslobodilačke antifašističke borbe, odnosno stradanja civila u Drugom svetskom ratu.

Vreme je za akciju. Za ponovno izgrađivanje svesti o neophodnosti poznavanja onoga što se desilo, za jačanje jasnog antifašističkog stava koji korespondira sa vremenom u kome živimo. Ne sme se dozvoliti ponovno ubijanje nevinih žrtava time što bismo sećanje na njih prekrili teškim velom prošlosti. Depersonalizovana žrtva vremenom prestaje da bude pojedinac (ličnost) i postaje statistički podatak. Stoga, vratimo identitet i fizionomiju žrtvama Jajinaca, Starog sajmišta, Banjice... Nemojmo dozvoliti da se stravična namera zločinaca da nestane svaki, pa i najmanji, dokaz o postojanju pojedinca (žrtve) ostvari upravo našim nečinjenjem u ove dane.

*Istoričar