Crnohumorna drama

"Gagarinov put" Gregorija Berka (2001) je kamerna, crnohumorna drama koja se bavi pitanjima mogućnosti promene društvenih odnosa u uslovima dominacije multinacionalnog kapitalizma. Pisac tematizuje relaciju između nasilja i moći, odnosno bavi se problemom nasilja kao sredstva za ostvarivanje političkih ciljeva.

Fizičko nasilje ovde funkcioniše kao akt pobune, jedina preostala mogućnost za izmenu društvenih odnosa. U drami se uspostavlja reprezentativni, postideološki pogled na savremeni svet, tmurno, nihilističko uverenje da nijedna politička promena nije više moguća – ubistvo koje pobunjeni akteri izvršavaju, ubeđeni da će njihov čin nešto promeniti, apsolutno ništa ne znači. Ipak, smisao teksta se okončava na ilustrativnom predstavljanju ovih karakterističnih stavova. Pisac ne ulazi u dublje analize likova i njihovih odnosa, niti gradi neka drugostepena, simbolička značenja koja bi obogatila realistički nivo i ovaj komad učinila umetnički značajnijim.

Rediteljka Maja Milatović-Ovadia tačno i vrlo korektno scenski predstavlja Berkov tekst, u sasvim adekvatnim okvirima realizma. Na ogoljenoj sceni, na kojoj su naređane gomile kartonskih kutija, četiri glumca bazično realistički igraju dramu koja se odvija u skladištu fabrike. Branislav Trifunović stvara lik odlučno nasilnog i oštrog radnika Edija koji energično vodi akciju kidnapovanja čoveka, za koga misli da je japanski menadžer kompanije u kojoj radi. Marinko Madžgalj igra drugog radnika, Gerija, koji sa Edijem učestvuje u akciji, takođe kao samouverenog i agresivnog muškarca. Madžgalj liku daje bitne nijanse karikaturalnosti koje jasno izražavaju stav o suštinskoj promašenosti njihove tvrdokorne, antiglobalističke i anarhističke logike. Tu važnu karikaturalnost ističe i njegov kostim (crvena majica sa natpisom SSSR, u kombinaciji sa dugačkim, crnim, kožnim mantilom). Miljan Prljeta oblikuje lik Toma, kilavog, mucavog, nesigurnog radnika obezbeđenja koji predstavlja vid kolateralne štete njihove akcije, a Milan Gutović igra Frenka, žrtvu u akciji, kao sirotog i bespomoćnog čoveka, čija rezigniranost njihov poduhvat čini monumentalno promašenim.

Ideje teksta i predstave bliske su Bodrijarovim tezama o savremenom terorizmu u kojem on vidi "partnera" globalizacije, interpretirajući ga kao rastuću reakciju na apstraktnu univerzalnost globalnog. Berk, donekle referentno Bodrijaru, pokazuje da ova vrsta antiglobalističkog terorizma nema smisla, jer on ne može da se suštinski iščupa iz okvira kontrole sistema. Ova ideja je u predstavi jasno izražena naglašavanjem besmislenosti Edijevog i Gerijevog čina, što Trifunović, na primer, pokazuje užasavajućom nonšalantnošću prema saznanju da je ubistvo koje je Edi počinio sasvim uzaludno.

Predstava "Gagarinov put" cinično predstavlja posledice neiskorenjivog očaja koji je rezultat apsolutne nemoći da se društveni odnosi promene, zbog čega je nesporno zanimljiva i aktuelna ali ne i posebno umetnički vredna zato što ne podstiče ozbiljniju polemiku, niti prelazi granice plakatskog, ilustrativnog tretmana ove problematike.