Poezija je duša naroda

Srpska književna zadruga objavila je drugo, prošireno izdanje „Antologije beloruske poezije”, koju jesastavio, kao i prvo (1993), Ivan Čarota (1952), beloruski slavista, profesor slovenskih književnosti Beloruskog državnog univerziteta u Minsku, inostrani član Srpske akademije nauka i umetnosti. Pesme i predgovor preveo je profesor dr Miodrag Sibinović. Antologija sadrži izbor poezije 68 beloruskih pesnika, koji su živeli i stvarali od dvanaestog (Kiril Turovski), i od kraja petnaestog veka (Francisk Skarina), pa do naših dana. Među njima su i dvojica klasika beloruske poezije – Janko Kupala i Jakub Kolas, čijoj je 130. godišnjici rođenja posvećeno ovo izdanje.

Gost Srpske književne zadruge, koja ove godine slavi 120 godina od osnivanja, upravo je Ivan Čarota. U susretu s novinarima, pored poznatog slaviste, učestvovali su Vladimir Čušev, ambasador Belorusije u Srbiji, Miodrag Sibinović, Slobodan Rakitić i Dragan Lakićević, a stihove beloruskih pesnika kazivao je Srba Milin.

Profesor Čarota je pohvalio prevode Miodraga Sibinovića i rekao da je „ispoljio izuzetno suptilno razumevanje beloruske pesničke reči”, potom je objasnio kako je nastao naziv – Belorusija. Po prvoj priči, to je zbog bele odeće seljaka, njihove bele kose i bele boje kože. Druga priča govori da su državu napala tatarsko-mongolska plemena. Uspeli su da se odbrane, zahvaljujući, između ostalog, i velikim kišama, i tako ostali bela, čista Rusija, Rusija bez Tatara.

Smatra da smo vrlo slični. Bilo mu je prijatno kada je od jednog srpskog kolege dobio zbirku pesama sa posvetom: „Bratu iz praotadžbine”, ali, isto tako, sa uvažavanjem, prihvata mišljenje kolege-sunarodnika koji tvrdi da su Belorusi došli s Balkana. U Belorusiji su boravili: Jurij Križanić, Stefan Zanović, Simeon Piščević, Dositej Obradović... Klasična dela: „Aleksandrida”, „Povest o Tristanu” i „Povest o Bovi”, sačinjena su „iz knjiga srpskih”.

Od sredine 19. veka, prigušivana nacionalna svest Belorusa, oživela je sentencu: „Narod je živ – dok živi njegova pesma”. Početak 20. veka, kaže, s pravom se smatra razdobljem beloruskog kulturnog preporoda. U poeziji se javlja čitav niz pesnika najviše vrednosti. Neki od njih su odmah stekli punu afirmaciju, a nekima zasluženo priznanje stiže tek danas. Ima i stvaralaca čija prava vrednost nije, do kraja, shvaćena. Čarota ukazuje na veliki značaj pesnika Maksima Bogdanoviča, čiju je stogodišnjicu rođenja Unesko uneo u kalendar svetski značajnih datuma. On je ostao bez majke kao odojče. Otac je napustio zavičaj i Bogdanovič se školovao i vaspitavao u Rusiji. Ipak, vratio se svom jeziku, i kao pesnik, i kao prevodilac, i kao esejista, i kao kritičar, i kao istoričar književnosti. Prevodio je rimske, francuske, nemačke, španske i skandinavske pesme. Prevodio je, naravno, i sa jezika srodnih beloruskom. Sa srpskog je preveo, prepevao, obradio, našu šaljivu pesmu „Smrt stršljena”, u desetercu. Utemeljivači novije beloruske poezije su i Janko Kupala, Jakub Kolas, Ales Garun... A nastavljači njihovog dela: Vladimir Dubovka, Vladimir Hadika, Vladimir Žilka, Natalija Arsenjeva...

U „Antologiji beloruske poezije”, ističe Čarota, našli su se i beloruski pesnici iz dijaspore. Bilo je važno da se svi oni sakupe „pod jedno nebo – rodno nebo poezije”. Ovo je, dakle, prvi pokušaj da se predstavi panorama ukupne beloruske poezije, na osnovu čisto književnih kriterijuma, bez upliva aktuelne politike, ideoloških podela i postojećih granica. Istorija pamti i drugačije primere: Adam Mickijevič je rođen na „beloruskom području”, a pripada samo poljskoj književnosti. U Litvi, od 16. veka, postoji porodica Dostojevski, a Fjodor Mihajlovič pripada samo ruskoj književnosti.

Najčešće reči u beloruskoj poeziji, mada to statistički nije potvrđeno, jesu: močvara, bara, glib, od ptica – roda, drvo – vrba, cvet – različak, žbun – glog, zatim izvor, mlado, zeleno žito... Močvara, bara, glib – objašnjava Čarota – koriste se u prvobitnom značenju: pramaterija, od koje je stvoren svet. Najčešće pominjani praznik jeste – Kupala (Ivanjdan), dan solsticija, početak novog ciklusa.

U poeziji, tvrdi profesor Ivan Čarota, aktivira se ono – što pod različitim imenima – ne menja svoju suštinu. Nije, zato, slučajno što u mnogim jezicima postoje izrazi čiji je zajednički smisao: „Poezija je duša naroda”.

----------------------------------------------

Čaroti nagrada „Fjodor Mihailovič Dostojevski”

Visoko internacionalno priznanje „Fjodor Mihailovič Dostojevski”, koje dodeljuje Sveslovensko književno društvo, uručeno je Ivanu Aleksejeviču Čaroti za „duhovni, podvižnički rad u povezivanju beloruskog i srpskog naroda” i prevođenje dela Nikolaja Velimirovića, Justina Popovića, patrijarha Pavla, Ive Andrića, Branislava Nušića, Desanke Maksimović, Branka Ćopić, Dragoslava Mihailovića, kao i za prevođenje knjiga „Kosovska bitka traje” i „Srpska pravoslavna crkva”.