Gde su spaljene mošti Svetog Save

Luksuznu monografiju, na više od petsto strana, velikog formata, Tamare Ognjević „Blago Srbije” (Kulturno-istorijska baština), objavila je „Mladinska knjiga” iz Beograda.

Srbija je, kaže Tamara Ognjević, kovčeg s blagom. Blago je, oduvek, bilo ovde, baš na ovom raskršću puteva i civilizacija, kao idealnoj tački na kojoj su brojni narodi i vekovi ostavili raznovrsne i uzbudljive tragove. Knjiga „Blago Srbije” – puna je tajni. Tamara Ognjević, neke od tih tajni, otkriva prvi put.

Lepenski vir – najstariji „grad” starog sveta – nastao je pre više od 9.000 godina. Neke „matematičke formule” tog graditeljstva još nisu razjašnjene?

Lepenski vir fascinira svojim „urbanističkim” konceptom, načinom kako se određene proporcije i raspored elemenata ponavljaju unutar ovog praistorijskog naselja. Očigledno je da su ovi najstariji stanovnici Srbije poznavali svojevrsnu matematiku i verovali u magijsku važnost brojeva. Lično verujem, iako se to ne može pouzdano proveriti jer nema pisanih tragove iz ove epohe, da je u pitanju svojevrsni napor da se harmonizuju odnosi neba i zemlje. Relacija vitalna za opstanak ove zagonetne civilizacije na srpskoj obali Dunava.

„Miroslavljevo jevanđelje” – najstariji je srpski ćirilični rukopis, iz druge polovine 12. veka. Kako je 166. list završio u Petrogradu?

Ukrao ga je potonji vladika kijevsko-pečerski Porfirije Uspenski. I ne samo taj list, već i mnoštvo drugih srpskih srednjovekovnih dokumenta koji sa danas čuvaju u Ruskoj državnoj biblioteci u Petrogradu. Istina to je bila plodna krađa, jer ko zna šta bi se dogodilo sa „Miroslavljevim jevanđeljem” da vladika zadivljen nije isekao taj list na kome se nalazi predstava „Vavilonske bludnice”, i poneo ga sa sobom. Naime, publikovanje baš 166. lista je obznanilo ondašnjim stručnjacima da ovaj fantastičan srednjovekovni kodeks uopšte postoji.

Petrova crkva, kod Novog Pazara, krije istoriju dugu hiljadu godina. Kome su pripadali zlatni pojasevi, nađeni u ovom hramu, u ostavi-skrivnici?

Petrova crkva je veličanstvena i višeslojno tajnovita bogomolja. Ni danas ne možemo sa sigurnošću da tvrdimo ko ju je zaista sagradio – Vizantinci, Bugari ili Srbi. Ona je u Nemanjinoj epohi bila ono što će Hram Svetog Save na Vračaru postati kada bude u celini završen – saborni hram. S tim što svetosavsko zdanje neće nikada biti krunidbena crkva i mesto okupljanja državne uprave što je jedinstvena rotonda u Rasu bila nekoliko vekova. U temeljima crkve je otkriven jedan od najraskošnijih kneževskih grobova iz bronzanog doba poznat i kao avarska i ilirska skrivnica. To je pored Atenice, kod Čačka, najraskošniji zlatni nalaz na tlu Srbije iz jedne epohe o kojoj javnost malo zna. O eri ratnika sa zlatnim maskama koji su voleli luksuznu robu iz antičke Grčke i sa ledenog Baltika – zlato i ćilibar.

Zašto Studenicu – mauzolej Stefana Nemanje – nazivate „draguljem u kruni”?

U draguljarstvu postoje osobeni, veličanstveni dragulji za koje se namenski pravi okvir od plemenitog metala u koji će oni biti ugrađeni. Studenica je, u metaforičnom smislu, upravo to – veličanstveni dragi kamen u kruni ukupnog postignuća velikog župana Srbije Stefana Nemanje – njegova metafizička lađa za putovanje u božansku visinu, predmet divljenja savremenika i sledbenika, uzor prvog reda za potomstvo. Biti kao Nemanja, ili biti novi Nemanja, to je sveti cilj svih vladara ove čuvene dinastije iz srpskog zlatnog srednjeg veka. Sagraditi grobnu crkvu na obraz Nemanjine Studenice to nije samo pitanje prestiža već nastavljanje jednog sakralno-državotvornog kontinuiteta koji potvrđuje utemeljenje ideje o blagorodnoj dinastiji i njenom izabranom pojedincu kao vladaru po milosti božijoj.

U Pećkoj patrijaršiji, prestolu srpskih patrijarha, ustoličen je i patrijarh Irinej. Kako sačuvati kosovske manastire?

Na to pitanje – mogu da odgovorim samo iz ugla nauke. Istrajnim naporom da se omogući stalno prisustvo srpskih zaštitara i drugih stručnjaka, organizovanjem simpozijuma i naučnih skupova unutar manastirskih kompleksa u Dečanima i Pećkoj patrijaršiji, stalnim publikovanjem značajnih nalaza i naučno-popularnih sadržaja u svetu. Ne sme se dopustiti da svetska stručna i kulturna javnost i jednog trenutka smetne s uma da je to srpsko nasleđe.

U Skupštinu Srbije, zdanje na Bulevaru kralja Aleksandra, Srbija se uselila tek 2006. godine. Kako je nastala priča o „prokletstvu lokacije”?

Kada gradnja neke velike i važne građevine traje kao ona čuvenog Skadra na Bojani – čovek se spontano upita zašto je to tako. U slučaju skupštine je to zanimljiva priča o tipično srpskoj praznoverici. Tako su „razlozi” pronađeni u činjenici da je zgrada podizana na nekadašnjem rimskom, a zatim turskom groblju, pa su navodno uznemireni duhovi omeli radove. Lično mislim da su ključni razlozi neprekidni ratovi i odsustvo sredstava koja su usled istih morala biti usmerena u druge svrhe. U jedno, ipak, nema sumnje – proročanstvo ondašnje čuvene beogradske vidovnjakinje Spasenije Cane Jovanović – da Srbi neće u tu zgradu ući ni za sto godina – ostvarilo se. Gradnja skupštine je započeta 1907, a postala Srpski parlament tek 2006. godine.

Da li je Hram Svetog Save podignut, zaista, na mestu gde su spaljene mošti srpskog svetitelja?

Prema svim pokazateljima – Hram Svetog Save nije podignut na mestu na kojem su svetiteljeve mošti spaljene 1594. godine. Gde se taj burni događaj iz srpske istorije odigrao i zašto je Društvo za podizanje hrama izabralo pogrešnu lokaciju – zainteresovani će moći da pročitaju u „Blagu Srbije”.

----------------------------------------------

Blago Srbije

Monografija Tamare Ognjević „Blago Srbije”, koja je jedinstveni vodič kroz kulturno-istorijsku baštinu srpskog tla – od Lepenskog vira, do kraja 20. veka – biće predstavljena danas u 17 časova u knjižari „Mladinske knjige”, u Cetinjskoj ulici, u Beogradu. O knjizi će govoriti Biljana Đorđević, Zoran Lj. Nikolić i autorka.