Rov na Kalemegdanu iz devetog veka

Pretposlednjeg dana ovogodišnje kampanje istraživanja Istočne kapije u Donjem gradu Beogradske tvrđave, arheolozi su naišli na prvorazredno otkriće – ostatke velikog rova koji se punio vodom, a sa čije se prednje strane verovatno nalazila palisada, odnosno grudobran od balvana. Tako je potvrđeno ono što se do sada samo pretpostavljalo – da je na tom potezu između 9. i 13. veka postojalo utvrđeno slovensko naselje.

– Otkrili smo sistem odbrane Donjogradskog naselja u ranom srednjem pre nego što je despot Stefan Lazarević početkom 15. veka podigao bedeme. Od 1968. godine kada su počela istraživanja na tvrđavi nismo imali nijedan materijalni dokaz naše pretpostavke da je Donji grad morao biti branjen i pre 15 veka. Ispod rova pronađen je nastavak rimskog bedema, čije smo delove otkrivali i ranije ali sada prvi put u Donjem gradu. To ukazuje da je u srednjem veku primenjen rimski sistem odbrane, samo sa velikim dubokim rovom umesto bedema – objašnjava dr Marko Popović, rukovodilac arheoloških istraživanja na Beogradskoj tvrđavi.

Istraživači Arheološkog instituta nisu se nadali da će već prvi radovi na lokalitetu Severoistočni front – prostoru između kapije Karla šestog i Vidin kapije rezultirati senazacionalnim otkrićem.

– To u ovom trenutku ne izgleda naručito atraktivno, mali otkopani prostor sa krhotinama keramike ali vrednost tog naučnog otkrića je ogromna. Ovo je veliki iskorak prema kojem tek treba osmisliti buduća istraživanja koja će zaokružiti sliku Donjogradskog naselja u ranom srednjem veku. To ne znači da ćemo već sledeće godine moći da krenemo u osvajanje te teritorije. Ali ovaj prostor mora biti sačuvan za arheologe, tako da se ne sme dopustiti, kao što se pričalo, da se na njega proširi zoološki vrt – izričit je dr Popović.

Pre nego što su se juče njihova „maštanja obistinila na javi”, istraživači Arheološkog instituta su prethodne tri nedelje završili iskopavanja Istočne kapije u Donjem gradu. Reč je o kompleksu koji je nastao u prvoj polovini 15. veka, a prvu kapiju u tom delu Beogradske tvrđave podigao je despot Stefan Lazarević.  

– Ispred kapije formiran je barbakan sa dve polukružne kule koje su bile snabdevene topovima što je u to vreme predstavljalo najveću inovaciju.  Kroz kapiju se prolazilo sve do početka 18. veka, kada su Austrijanci uradili novu, kapiju Karla šestog. Istočna kapija je bila dobro sačuvana do 1944. kada je pogođena u savezničkom bombardovanju i do temelja razrušena. Na tim ruševinama su obavljena arheološka istraživanja i pronađeni su njeni ostaci. Deo je konzerviran, a ove godine nam je bio cilj da se spoljna strana kapije otkrije kako bi u budućnosti mogla da se rekonstruiše. Otkrivena je i stara eskarpa kule, koso ojačanje njenih temelja, koje potiče iz prve polovine 16. veka, kada su Turci zauzeli Beograd i delove fortifikacije su ojačali. Nismo sve do sada znali ni da je eskarpa razrušena u bombardovanju – ističe dr Popović.

Ovogodišnja istraživanja na Beogradskoj tvrđavi biće završena za sedam dana, a grad je sa 700.000 dinara finansirao radove. Od 60 hektara tvrđave, spomenika kulture od izuzetnog značaja, proučeno je oko sedam odsto, što je kako kaže Popović, u arheološkom smislu ogroman procenat istraženosti.