Nemački ustupci za evropsko jedinstvo

Francuzi i Nemci zajednički obeležavaju pedesetogodišnjicu međusobnog pomirenja. Dan pomirenja bio je 8. jul, ali su političke i kulturne manifestacije na repertoaru do kraja meseca, ne bi li se naglasili novi odnosi, kako se ističe, nekad najljućih rivala a danas najbližih evropskih komšija.

Poseban značaj izmirenju dve vodeće nacije evropske zajednice – posle petnaest vekova ratovanja – pridaje se i na nivou Evropske unije. Francusko-nemačko pomirenje se uzima kao primer nacijama koje do danas nisu na zadovoljavajući način rešile međusobne probleme.

„Partnerstvo svih članica ključni je faktor napretka EU”, ističe se u Briselu i dodaje da su dobrosusedski odnosi, iako primarno pitanja od regionalnog značaja, faktori od kojih zavisi budućnost kontinentalne zajednice.

Prema statistikama Evropskog parlamenta i komesara EU za regionalni razvoj, postojeće tenzije, odnosno preteći regionalni sukobi, dovode u pitanje bezbednost svakog sedmog žitelja kontinenta. Evropa danas broji oko tri stotine etničkih grupa i manjina sa bezmalo stotinu miliona pripadnika. Njihov status i opstanak, podučava istorija, dovode se u svakom regionalnom sukobu.

Posmatrano iz briselskog ugla, uz francusko-nemački proces trajnog izmirenja i koegzistencije, prioritetni značaj imaju poljsko-nemački i irsko-irski odnosi. Važnost se pridaje i latentnim žarištima sukoba – bugarsko-rumunskom sučeljavanju oko Dobrudže, norveško-švedsko-finskom prepiranju oko konačnog rešenja graničnih voda i ostrvlja, naravno i situaciji na zapadnom Balkanu, ali i tenzijama država sa „manjim nabojem”, poput sučeljavanja bečke diplomatije i rimske centralne vlasti oko pitanja (neefikasnosti) autonomije Južnog Tirola.

Primer realizacije francusko-nemačkog izmirenja apostrofira se kao paradni primer nove evropske sloge. To je minulog vikenda istaknuto i na centralnoj francusko-nemačkoj proslavi, u katedrali u Remsu. Francuski predsednik Fransoa Oland je sa šeficom nemačke vlade Angelom Merkel podsetio je na 8. jul 1962. godine, kada su kancelar Konrad Adenauer i predsednik Šarl de Gol prisustvovali misi u ovoj crkvi i dali primer evropskim narodima kako se „breme prošlosti” šalje u istoriju.

Sporazumom De Gola i Adenauera iz visoke politike je odstranjen istorijski teret sukobljavanja. Breme podozrenja, međutim, i dalje opterećuje odnose. To se posebno odražava u pokrajinama Alzas i Lorena, u kojima, po proceni komisije Evropskog parlamenta, živi oko 1,5 miliona etničkih Nemaca.

Na dan proslave pomirenja u Remsu, oskrnavljeno je nemačko groblje koje je samo nekoliko kilometara udaljeno od katedrale. Ministar unutrašnjih poslova Manijel Val rekao je da nemili događaj ne odražava raspoloženje Francuza prema Nemcima u njegovoj zemlji.

„Reč je o divljanju pojedinaca, a ne o primeru iz postojeće prakse”, naglasio je šef unutrašnjeg resora.

Izvesno, nije bio informisan da su skrnavljenja kulturnih obeležja alzaskih i lorenskih Nemaca učestala pojava. Dva puta godišnje, oko Dana pobede nad fašizmom,  9. maja, i oko Dana francusko-nemačkog pomirenja, 8. jula, francuski nacionalisti ispoljavaju bes prema „Bošima”, kako se u Francuskoj pogrdno nazivaju Nemci.

U maju 2010. godine, primera radi, razoreno je svih devedeset nemačkih grobova u južnoalzaskom Gebvajleru, a zidovi kapele su išarani parolama „Kurvinska rasa”. Skrnavljenje, a posebno pogrdni natpisi na zidovima kapele naišli su na oštru osudu francuske javnosti. Pogrdni naziv Alzakon, u prevodu alzaska zadnjica, ipak, je opšte prihvaćeni „šaljivi” naziv za Alzašane nemačkog porekla.

Nemci u Alzasu i Loreni svrstavaju se u desetak miliona pripadnika nacionalnih manjina u Francuskoj kojima se status delimično priznaje. Uvažava im se pravo na takozvanu individualnu autonomiju, ali ne i na kolektivnu ili, štaviše, na teritorijalnu autonomiju.

Pri tome su, po proceni Evropskog parlamenta, još uvek većinski narod u Alzasu, sa 1,2 miliona stanovnika. U Loreni je koncentrisana grupacija etničkih Nemaca sa oko 300.000 žitelja.

Odnos pripadnika dva naroda u Alzasu i Loreni, s obzirom na dugu ratnu istoriju, odslikava se u pobedničkom diktatu Francuza.

Uprkos činjenici da je Francuska potpisnik evropskih konvencija o pravima nacionalnih manjina – Kopenhaške povelje iz 1990. godine o pravima manjina i Evropske povelje o regionalnim i manjinskim jezicima iz 1992. godine – odredbe i preporuke konvencija su ostale mrtvo slovo na papiru. Potpisi francuskih predstavnika do danas nisu ratifikovani u parlamentu.

Shodno situaciji, u Francuskoj nema dvojezičnih, topografskih tabli. Drevna imena nemačkih gradova i naselja ispisuju se isključivo na francuskom – čak i kada je reč o jednom od centara evropskog zajedništva.

Drevni Štrasburg (u prevodu drumska tvrđava ili karaula) poklopljen je francuskim imenom Strazbur. Gradić Milhauzen (u prevodu mlinarsko naselje) nema šanse da se pojavi na topografskim tablama ispod francuskog Miluza.

Francuska, zvanično, ne priznaje ni jezik etničke manjine Nemaca kao nemački – zvanično je reč o lokalnom narečju... Ipak, Pariz s ponosom ističe da se i ovde štošta menja. Kao primer „velikodušnog ustupka etničkoj manjini”, navodi se to da se od 1993. godine roditeljima dopušta da deci daju nemačka imena. Prethodno to po zakonu nije bilo dozvoljeno. Matičar je malog Hansa prekrštavao u Žana, Jakoba u Žaka, Rolanda u Rolana...

Prema procenama međunarodnih stručnjaka, nemačko-francusko izmirenje, poput sličnih primera širom Evrope, zasnovano je na prećutnom pristanku jedne strane na diktat druge. Pomirenje uz jednostrano odricanje (matice u ime manjine u dijaspori) u francusko-nemačkim odnosima prihvaćeno je od vlade u Berlinu.

Iako bi, po međunarodnom pravu, trebalo da bude zaštitnik interesa svoje manjine u zemlji Gala, Berlin se suzdržava od protesta. Kaže se da to čini pod teretom kolektivne krivice za strahote u Drugom svetskom ratu.

Na „vetrometini” ostaju etnički Nemci u Francuskoj. Istini na volju, bilo je i drugačijih primera. Bivši francuski premijer i svojevremeni predsednički kandidat Eduar Baladir zauzeo se u jeku predsedničke izborne kampanje, uoči pedesetogodišnjice kraja Drugog svetskog rata, za interese alzaskih Nemaca, naravno potencijalnih birača. „Ova etnička grupa je najviše ispaštala u ratu, ali je ipak sačuvala svoj identitet, jezik i kulturu”, hvalio je Baladir.

Grupa francuskih istoričara usprotivila se ovakvom tumačenju: „Alzašani (etnički Nemci) su se odrekli svog identiteta 1945. godine. Ta činjenica nije (samo) posledica nepostojanja tolerancije prema manjinama u Francuskoj – već i znak lojalnosti Parizu. Zauzvrat nisu ništa dobili, čak ni slobodu da bez ograničenja koriste svoj maternji jezik.”

Nemački nedeljnik „Fokus” nedavno je naslovio reportažu o francusko-nemačkim odnosima „Bespoštedno prijateljstvo”. U komentaru, list se zapitao „nije li došlo vreme da se odnosi, pre svega prava etničkih Nemaca u Francuskoj, regulišu bilateralnim ugovorom?” Komentator je, tim povodom, podsetio na praksu iz sedmog veka. Tada su prinčevi Alzasa polagali zakletvu na dva jezika – na francuskom i na nemačkom.