Kriza odlaže rađanje

Stariji sin ima 12 godina, trenira karate i fudbal, pa ga otac uveče razvozi sa treninga na trening, hukće zbog toga i naravno, to čini sa prijateljima, koji uglavnom imaju slične životne puteve. Mlađi sin ima šest godina i počeo je sa karateom, ali ga zanima i plivanje. Otac prebrojava račune, mesečnu kiriju za stan, plus komunalije, žena mu ponekad prigovara da je mogla i bolje da se uda.

– Deca su naš spas i naš smisao – kažu roditelji.

Njihove grimase podsećaju na smešak. Ove godine nisu mogli da odu na more. Žena je sa decom utehu pronašla na Tari dve nedelje, dok je muž ostao u Beogradu, nabavljajući robu. Za njega nije bilo para.

Želeli su i treće dete, kleli su se u to jedno drugom kada su se uzimali. Onda su se zaustavili.

Obična, beogradska, četvoročlana porodica, koja muku muči sa svakodnevicom, izgleda kao njih četvoro. Majka predaje u gimnaziji, otac je mikropreduzetnik, što će reći, prodaje kinesku robu u radnji u širem centru Beograda. Više od pet godina barataju digitronom, obilaze banke, računaju kamate, ali se ne usuđuju da uzmu stan na kredit. Podstanari su i plaćaju 250 evra za dvoiposoban stan u centru grada.

Bela kuga ili pad nataliteta poslednjih godina su opšte mesto stanja u Srbiji. U škole se upisuje sve manje prvaka, godišnje nestaje grad od 35.000 stanovnika, veličine Jagodine, pa društvene institucije, sve do SANU, organizuju silne seminare na tu temu, ali rode nikako da se vrate.

Premijer Ivica Dačić je u svom ekspozeu pred poslanicima kao prvu stvar u programu nove vlade istakao borbu protiv bele kuge i ozbiljan rad na podizanju nataliteta. Premijer nije ulazio u detalje vladine strategije na ovom polju, ali ispovest mladog bračnog para koji odlaže roditeljstvo svakako može da pomogne, da ukaže da se problem nalazi daleko od spavaće sobe: 

– U braku smo dve godine i već nas svi pitaju „kad će beba?” To je naša najveća želja, ali kako da rodim dete kad ni muž ni ja nemamo stalni posao, niti rešeno stambeno pitanje? Živimo u dvosobnom stanu sa muževljevim ocem, bratom i sestrom, bez mogućnosti da zaradimo dovoljno da makar iznajmimo stan. A gde su nam pare da izdržavamo dete? – pita se T. G. (28) iz Beograda koja radi kao pripravnica u jednoj advokatskoj kancelariji.

Njen suprug već godinama bezuspešno pokušava da pronađe posao u struci jer je završio Poljoprivredni fakultet. Trenutno radi u ugostiteljskom objektu, nekada i po deset sati dnevno, za primanje manje od 25.000 dinara.

– Vreme prolazi, tešimo se, nešto će se promeniti, ali ne vredi. Oboje ozbiljno razmišljamo da odemo u inostranstvo, jer ovde jednostavno ne vidimo perspektivu – kaže T. G.

Očigledno da kriza i te kako ima uticaja na odlaganje rađanja, a životi dve porodice, preslikani u analize demografa, navode na sledeći zaključak Gorana Peneva, istraživača u Centru za demografska istraživanja:

– Popis iz 2011. prvi je od sredine 20. veka koji je registrovao manje stanovnika od prethodnog. Procenjujemo da je u međupopisnom periodu 2002–2011. broj stanovnika Srbije smanjen za 424.000 (5,6 odsto). Stanovništvo Srbije (u zemlji) u vreme popisa iz 2011, po brojnosti je svedeno na isti nivo kao u jesen 1973. godine. To znači da Srbija ima 7.188.000 stanovnika – ističe Penev.

Ovaj podatak se razlikuje od podatka o broju stanovnika Srbije koji je izneo Republički zavod za statistiku (7.120.666 lica), zbog toga što podatak Peneva uključuje i procenjeni broj stanovnika opština Bujanovac, Preševo i Medveđa, u kojima je bio masovan bojkot popisa.

Ali, svejedno, depopulacija, intenzivno starenje stanovništva, negativan migracioni saldo, uz nizak fertilitet i visok mortalitet, samo su neke od najvažnijih demografskih osobenosti Srbije u međupopisnom razdoblju 2002–2011. To znači da je, demografski, naša zemlja vraćena 39 godina unazad.

Prema rečima Peneva, ilustrativno je da je depopulacija zahvatila gotovo sva područja zemlje. Stanovništvo je smanjeno na oba velika područja (u centralnoj Srbiji i AP Vojvodini), dakle, na „severu“ i „jugu“, u tri od četiri statistička regiona, u 23 od 25 okruga, u 152 od 168 opština, u preko 4.300 od ukupno 4.709 naselja. Prema prvim rezultatima popisa 2011, celine Srbija–sever i Srbija–jug su imale približno isti broj stanovnika (po 3,6 miliona).

– U poslednjem međupopisnom periodu u obe celine je došlo do smanjenja ukupnog stanovništva, s tim što je ono u Srbiji–jug bilo četiri puta veće (manje 338.000) nego u Srbiji–sever (manje 86.000). Razlike u kretanju stanovništva te dve „funkcionalne celine“ su još izraženije ukoliko se posmatra dvadesetogodišnji period 1991–2011. Naime, samo pre dve decenije „jug“ je imao više od pola miliona stanovnika nego „sever“, ali je do 2011. godine stanovništvo „severa“ povećano je za 41.000, dok je na „jugu“ ono smanjeno za čak 403.000 – precizira Penev. 

Broj domaćinstava manji za 24.000

– Prvi rezultati popisa upućuju na smanjenje broja domaćinstava, čime je prekinuto dosadašnje kontinuirano povećanje, prisutno još od 1948. godine. Naime, u Srbiji je 2011. bilo 2.497.187 domaćinstva ili 24.000 manje nego 2002. – kaže Goran Penev.