Ipak nisu tri procenta

Konačno su, posle više od godinu i po dana, objavljeni rezultati popisa stanovništva u Hrvatskoj. S obzirom na drastične razlike u brojevima između dva prethodna popisa, nas krajiške Srbe najviše je interesovao broj naših sunarodnika u ukupnoj populaciji RH.

Naime, prema podacima Državnog zavoda za statistiku RH (DSZ RH), na popisu stanovništva u Hrvatskoj 1991, od ukupno 4.784.265 stanovnika, Srba je bilo 581.663 (12,2 odsto), a Jugoslovena 106.041, među kojima je, a s tim su saglasni i hrvatski demografi, bilo 60-70 odsto Srba, tako da je broj Srba, i po hrvatskim statističkim podacima, bio iznad 600.000. Deset godina kasnije, na popisu iz 2001, takođe prema podacima DSZ RH, Srba je bilo 201.631 (4,54 odsto), a Jugoslovena manje od 200.

Dakle, između ta dva popisa, za više od 400.000 smanjen je broj Srba u Hrvatskoj. To je rezultat velikog broja izbeglih i prognanih, koji su se raspršili po celom svetu, ali i stradalih u ratu i umrlih posle rata, kao i pohrvaćivanja i pokatoličavanja.

Procene „Veritasa” o broju Srba u novom desetogodišnjem popisu (2011) bile su veoma pesimistične, a zasnivali smo ih na sledećim činjenicama:

Srpsko stanovništvo u Hrvatskoj koje je posle rata devedesetih ostalo ili se vratilo iz izbeglištva bilo je pretežno staračko, umiralo je brže od proseka u okruženju.

Migracija stanovništva u RH, koju je od 2002. pratio DSZ RH, pokazivala je da se od 2002–2009. iz Srbije, gde je utočište našlo više od 300.000 Srba izbeglih iz RH, u Hrvatsku doselilo svega 11.218, a iz Hrvatske u Srbiju odselilo 20.683 lica. Iako se ne govori o njihovoj nacionalnosti, podrazumeva se da su u pitanju skoro isključivo Srbi.

Obeshrabrivalo je i to što je samo u 2002. i 2003. broj doseljenih iz Srbije bio nešto veći od broja odseljenih u Srbiju, a od 2003. konstantno je rastao broj odseljenih u odnosu na broj doseljenih, što je kulminiralo u 2009, kada je broj odseljenih u Srbiju iznosio 4.458, a doseljenih u RH 755.

Srbima nije išla u korist ni zakonska odredba po kojoj u ukupan broj stanovništva neće biti uključena lica koja su u RH imala prebivalište, a u kritično vreme (31. marta 2011) bila su odsutna duže od jedne godine ili su nameravala biti odsutna duže od jedne godine, a u RH ne dolaze nedeljno. Ova odredba je uglavnom pogađala Srbe koji su imali prebivalište u Hrvatskoj a živeli su negde drugde.

Na osnovu svega ovoga procenjivali smo da će broj Srba u Hrvatskoj, posle novog popisa, dostići, ako ne i prestići, plan Franje Tuđmana iz ranih devedesetih da će pitanje Srba u RH biti rešeno kada se njihov broj svede na odsto.

Dugo očekivani rezultat glasi: prema popisu stanovništva iz 2011. u Hrvatskoj živi 186.633 Srba ili 4,36 odsto, što je za 14.998 manje nego pre deset godina.

S obzirom na naše procene ovaj broj me je iznenadio, u pozitivnom smislu, i odmah sam počeo tražiti ,,rezervoare” za toliki broj Srba. Pošto ih očito nije bilo među novim povratnicima, a još manje u natalitetu, pronašao sam ih u kategoriji ,,ne izjašnjavaju se”, u kojoj ih je, prema popisu iz 2001, bilo 79.828 (1,80 odsto) a prema novom 26.763 (0,62 odsto). Računao sam da su se ,,pritajeni” Srbi s pretposlednjeg popisa ,,ohrabrili” pozivima svoje crkve i srpskih organizacija, koje su ih u prilično agresivnoj kampanji pozivale ,,da se slobodno i bez straha odazovu predstojećem popisu stanovništva, izjašnjavajući se kao Srbi pravoslavne vjere”.

I baš kad sam pomislio da smo pogrešili u procenama, pročitah u ,,Jutarnjem listu” izjavu neimenovanog sagovornika iz DZS RH da su i ,,popis i obrada podataka vođeni amaterski” i da ,,svaki upućeniji stručnjak ima pravo da sumnja u dobijene rezultate”. A onda se setih da je Hrvatska u decembru prošle godine potpisala Pristupni sporazum sa EU i da je već određen datum njenog prijema u tu asocijaciju, 1. jul 2013, pod uslovom da ga do tada ratifikuju svih 27 članica. Do sada je to uradilo 20 članica dok to još nisu učinile Velika Britanija, Francuska, Nemačka, Belgija, Holandija, Danska i Slovenija. Da je Hrvatska i ovakve podatke o učešću Srba u poslednjem popisu stanovništva ranije objavila, a trebalo je jer je popis obavljen u aprilu 2011, možda bi ih i neka članica EU ponešto pitala u vezi s povratkom Srba, u šta je i EU uložila mnogo para.

A da je ,,pravde i poštenja”, trebalo bi preostale članice pre ratifikacije da pitaju nadležne u Hrvatskoj ,,gde se to dedoše toliki Srbi”. Mi Krajišnici upravo to i očekujemo od vodećih evropskih demokratija i rodonačelnika EU kao što su Francuska, Nemačka i Velika Britanija.

Informaciono-dokumentacioni centar ,,Veritas”