Unuci cveća

Postoji izreka koja kaže da revolucije proždiru svoju decu! Kada je Džeri Rubin, jedan od vođa studentske pobune na Berkliju i jedan od predvodnika čuvenog marša na Pentagon, otpočeo karijeru finansijskog savetnika, dogodilo se nešto slično. Naime, studentski revolucionar je iz sistema otpora prešao u sistem dominacije. Od 60-ih godina 20. veka naovamo veliki broj hipi-revolucionara je prešao liniju koja razdvaja sistem otpora od sistema dominacije. Međutim, to ni u kom slučaju ne znači da je revolucija iz 60-ih predstavljala ordinarnu besmislicu. Upravo suprotno, ona je na izvestan način utrla put daljim otporima dominaciji širom planete. Razlika je možda u tome što su sistemi otpora i dominacije postali globalniji i disperzivniji fenomeni. Teoretičar postindustrijskog društva i socijalnih pokreta Alen Turen ističe da se otpor ispoljava svuda jer i sistem dominacije zahvata potrošnju, obrazovanje, informacije, međuljudske odnose, kao i oblasti politike i ekonomije.

Ako smo od 60-ih imali predstavnike hipi-pokreta, studente i radnike na jednoj, a hladne, pragmatične tehnokrate na drugoj strani, danas stvari stoje drugačije. Prvo, danas se susrećemo s pluralizmom sistema dominacije. Tehnokratski etos odavno je zahvatio vlade najmoćnijih država sveta. Njegovom uticaju nisu umakli ni sistemi odlučivanja unutar multinacionalnih korporacija i institucija poput MMF-a i Svetske banke. Nesporno je da svi oni skupa "kroje" ono što se u literaturi naziva neoliberalnim konceptom globalizacije "odozgo". Drugo, danas se susrećemo sa krizom legitimiteta demokratije. (Kin) Ako je svojim ledenim pragmatizmom sasekao humanizam 60-ih, tehnokratski etos danas ugrožava načela međunarodnog prava i dovodi u pitanje demokratsko načelo građanina kao slobodnog učesnika u javnim poslovima. Otuda verovatno i proizlazi skepticizam koji se tiče celishodnosti globalnog fronta otpora. Jer, skeptici se pitaju šta može da učini šarolika i nekoherentna skupina muškaraca i žena okupljenih unutar studentskih, radničkih, ekoloških i drugih pokreta, osim da povremeno odoleva gumenim mecima. Naravno, uz obavezno isticanje postera Če Gevare i paljenje slamene lutke Džordža Buša Mlađeg! Ali, gle čuda, u tome i jeste sadržan smisao globalnog fronta "odozdo".

Isticanjem Čeovog lika, zagovornici humanije globalizacije šalju poruku koja čini smislenom (bar što se čistote uverenja tiče) njihovu borbu za ostvarenje socijalne pravde, smanjenje razlika između bogatih i siromašnih, amortizovanje efekata potrošačke kulture i tržišne anarhije. S druge strane, paljenjem lutke američkog predsednika alterglobalisti izražavaju protest protiv zemlje koja nesrazmerno broju stanovnika (šest odsto svetske populacije) poseduje 50 procenata svetskog bogatstva, odnosno proizvodi više od 275 miliona tona toksičnog otpada godišnje, a odbija da ratifikuje međunarodne sporazume o smanjenju zagađenja prirodne sredine. Na kraju, ali ne i manje važno, čini se da prizor gumenih metaka, palica i vodenih šmrkova, kojima organi represije komuniciraju s predstavnicima drugačijeg pogleda na svet, verno oslikava nastojanje sistema da zadrži stanovništvo u okvirima "zbunjenog stada pasivnih posmatrača zbivanja". (Lipman)

Mada na prvi pogled izgleda drugačije, čini se da nedavni protesti u Hajligendamu (kao i raniji u Đenovi, Sijetlu, Nici...) ne predstavljaju uzaludnu borbu pristalica globalizacije "odozdo". Činjenica da je svuda sistem dominacije odgovarao silom potkrepljuje tezu Džona Kina da se u jezgru savremenih demokratija krije klica despotizma. Ukoliko je sistem otpora svakim protestnim činom ukazao na delimičnu tačnost navedene tvrdnje, borba se može smatrati smislenom – nikako uzaludnom.

Bez obzira na sve, izvesno je da će alterglobalistički pokret opstati, uprkos tome što će mnogi studenti krenuti stopama Džerija Rubina i što će mnogi radnici (većina već jeste) trampiti svoj ulični protestni angažman za angažman u hodnicima državnih nadleštava u vidu čekanja, sedenja, popunjavanja formulara itd. kao što primećuje nemački sociolog Urlih Bek. Ne treba sumnjati u to da će i dalje biti onih koji će poput "dece cveća" prestati da prihvataju identitet koji im nameće društveni sistem dominacije, što je jedan od preduslova da pojedinci ili grupe zadobiju ulogu istorijskog aktera svog vremena. Čini se da sadašnja generacija "unuka cveća" predano radi na tome.

sociolog