Remek-dela jugoslovenskog područja

Najreprezentativnija kolekcija jugoslovenskog umetničkog područja iz perioda od 1900. do 1991. čuva se u Beogradu u, već kultnom, i nažalost još uvek zatvorenom, Muzeju savremene umetnosti, čiji fond broji 7.600 dela.

Iako Jugoslavije više nema, remek-dela koja su u njoj nastala traju i žive svoj život. Kroz jednu od reprezentativnih kolekcija Muzeja savremene umetnosti prošli smo zajedno sa Svetlanom Mitić, višim kustosom, zaduženom za Zbirku slikarstva posle 1945. godine. U njenom sastavu je  2.045 dela umetnika sa područja nekadašnje Jugoslavije, a sastavni deo čini i kolekcija akvarela, gvaševa i pastele, sa ukupno 321 delom.

– Nakon raspada jugoslovenske zajednice Zbirka slikarstva posle 1945, formirana otkupom, poklonima i razmenom, dobija poseban značaj za područje čitavog jugoistočnog regiona Evrope. Izdvajaju se i pojedini legati, koje su MSU darivali pojedinci ili ustanove. Reč je o legatima Ane Čolak-Antić, Zlate i Vaska Pregelja, Miodraga B. Protića, Ksenije Divjak, Ratislave Tabaković, Ksenije Ilijević, Milice Zorić i Rodoljuba Čolakovića, Nadežde i Lazara Ristića, kaže Svetlana Mitić. 

Upitana šta bi od mnogobrojnih umetničkih eksponata izdvojila, naša sagovornica naglašava:

– Kao remek-delo naše umetnosti druge polovine XX veka svakako bih izdvojila   sliku „Guslar“,iz 1952. Petra Lubarde (1907–1974), koja pripada zenitnom periodu umetnikovog stvaralaštva. To je ostvarenje koje zajedno sa kompozicijama „Kosovski boj“ (1953), „Narikače“(1953) i „Konji“ (1952) pripada posebnom tematskom ciklusu posvećenom evokaciji nacionalne prošlosti, temi koja je intenzivno zaokupljala Lubardinu pažnju. U sistemu simboličkih predstava mitske prošlosti, figura Guslara simbolizuje centralnu mušku figuru smrti, nasuprot recimo ženskoj figuri smrti koja se pojavljuje u „Narikačama“. Tako saznajemo da je ovu sliku MSU nabavio razmenom, sa prethodnim vlasnikom, gospodinom Leom Mateasom, i za nju su date tri slike, i to Petra Lubarde „Selo“, Peđe Milosavljevića „Pariski krovovi“, kao i delo Miljenka Stančića „Dete za stolom“.Slika „Guslar“je danas nezaobilazna u stalnim muzejskim postavkama.

– Izdvojila bih još „Veliku nevestu“ iz 1965.slovenačkog autora Gabrijela Stupice (1913–1990), otkupljenu od umetnika 1967. To je reprezentativno delo, bez koga je danas teško uraditi retrospektivnu izložbu o ovom najznačajnijem umetniku u bivšoj Jugoslaviji. „Velika nevesta“ pripada zrelom periodu Stupičinog stvaralaštva, periodu „bele faze“, koja se razvija nakon 1956. Sa ostalih petnaest dela Gabrijela Stupice koliko muzej ima, ova slika čini važan deo segmenta slovenačke savremene umetnosti u zbirci MSU, kaže Svetlana Mitić. Potom dodaje da bi istakla kao posebno još jedno delo:

– Reč je o radu Petra Omčikusa (1926) „Hlebovi“ (Pekara) iz 1965, koje je nastalo u vreme kada slikar i njegova supruga, umetnica Kosa Bokšan, iako nastanjeni u Parizu, sve češće dolaze u zemlju i učestvuju u umetničkom životu domovine. To je period kada se i ikonografija slike menja u odnosu na prethodni period enformela, a što se zapaža i na slici „Hlebovi“. Delo je nabavljeno zahvaljujući Savetu za kulturu SRS 1968. i od tada je izlagano na mnogobrojnim samostalnim i grupnim izložbama umetnika.

Hronološki, Zbirka slikarstva posle 1945. nastavlja se na prethodnu do 1945, što je vidljivo kroz dela umetnika starije generacije Jovana Bijelića, Zore Petrović, Ivana Radovića, Marka Čelebonovića. A kolekcioniranje dela umetnika, koji su činili pojedine značajne umetničke grupe, kao što je Medijala (Leonid Šejka, Olja Ivanjicki idr.), zatim EXAT 51 (Ivan Picelj, Aleksandar Srnec, Vlado Kristl, Božidar Rašica, Vjenceslav Rihter), Gorgona (Julije Knifer, Josip Vaništa),pruža uslove za dalji naučnoistraživački rad. O vrednosti zbirke – kaže Svetlana Mitić –svedoče kapitalna dela velikana posleratne umetnosti: Petra Lubarde („Fantastični predeo“i  „Guslar“),Eda Murtića („Prisutnost mora“), Marina Tartalje („Slikar“), Ivana Tabakovića („Magija svetla, boja i oblika“), Gabrijela Stupice („Velika nevesta“), Marija Pregelja („Fantastična trpeza“),Petra Omčikusa („U berbernici“), Janeza Bernika („Pismo“), Radomira Damnjanovića Damnjana, („Peščana obala“), M. B. Protića („Veliko sazvežđe“), Otona Glihe („Gromače“), Radomira Reljića („Homo volans“) kao i mnogih drugih slikara.