Atentator i patriota

Svedoci smo pokušaja na Zapadu, pa i u domaćoj javnosti, da se istorijska tumačenja uzroka i povoda izbijanja Prvog svetskog rata podvrgnu reviziji. Zagovornici navodno ispravnijih teza prikazuju Gavrila Principa i Srbiju u negativnom svetlu, a tada zavađenim svetskim silama se, tek, stavlja na teret da su „prenaglile” sa međusobnim objavama rata.

Tako je nemački dnevnik „Velt” ovih dana komentarisao: „Nemačka, Francuska, Britanska imperija, Austrougarska, a donekle i Italija nepromišljeno su ušle u rat, zapostavljajući diplomatiju, da njom reše krizu.”

Redakcija „Velta ”se oslonila na navodno nova istorijska saznanja australijskog stručnjaka za prusku i austrougarsku istoriju Kristofera Klarka. Kao prvi zapadni istoričar od imena Klark je nazvao sarajevskog atentatora Gavrila Principa i aktiviste „Mlade Bosne“ mesečarima sumnjivih političkih ideja. Uknjizi čiji bi naslov u prevodu glasio „Somnambuli“ (The Sleepwalkers) Klark je uporedio Principa sa teroristima današnjeg vremena.

Klarkove teze podstakle su američki „Volstrit džornal“ da proglasi Gavrila Principa političkim pretkom Osame bin Ladena. Nemački „Velt” i „Dojče vele”, najzad, proglasili su organizaciju „Mlada Bosna“ – Al Kaidom tadašnje epohe.

Kao da se izgubilo iz vida da je atentat bio povod da se organizuje najsuroviji ratni pohod novijeg vremena, između ostalog i protiv male, slobodarske Srbije. U prilog tome ide činjenica da je tri i po decenije pre Sarajevskog atentata izvršen atentat na austrougarskog cara Franca Jozefa. Aktivista italijanske iredente Donato Ragoza bacio je dve bombe na cara, ali ga je italijanski sud u Udinama oslobodio krivice jer je delovao iz patriotskih pobuda. Atentat i oslobađajuća presuda nisu izazvali „kaznenu ekspediciju” protiv Italijana, jer za to nije bilo političke potrebe.

Pristalice današnje teorije pomirenja slede taktiku Berlina da se Prvi svetski rat, ali i Drugi, koji je po toj teoriji proizišao iz Prvog, proglase tragedijama iz koje je Evropa izvukla pouke i otvorila novo poglavlje mira. U prilog rečenom ide nedavni diplomatski sukob Londona i Berlina.Ostrvski mediji su optužili vladu u Berlinu da je pokušala da utiče na London ne bi li prilikom obeležavanja stogodišnjice izbijanja Prvog svetskog rata odustao od pominjanja pobednika i poraženih.

Stiče se utisak da bi novim tumačenjem istorije trebalo osloboditi najmnogoljudniju i ekonomski najjaču naciju zapadne Evrope tereta krivice. Žrtve ratnih pohoda mogle bi, dakle, da budu proglašene – kolateralnom štetom, prihvaćenom zarad evropskog pomirenja. Pitanje, ipak, ostaje otvoreno za Srbe i Srbiju. Može li se po cenu velikog pomirenja zaboraviti genocid koji su austrougarski vojnici počinili nad srpskim civilima, paleći sela, javno vešajući civile duž ulica naselja? Smeju li se zaboraviti patnje srpske vojske i maloletnih dečaka koji su sa vojnicima prošli albansku golgotu da bi stasali u oslobodioce?