Detinjstvo u siromaštvu

Oko 155.000 dece u Srbiji živi u siromaštvu, a u najtežem položaju nalaze se deca romske nacionalnosti, deca sa smetnjama u razvoju, mališani bez roditeljskog staranja i deca koja su izbegla i raseljena, pokazuju rezultati studije Zavoda za informatiku i statistiku iz Beograda.
Kako se navodi u godišnjem izveštaju ovog zavoda, deca romske nacionalnosti su posebno ugrožena populacija – više od dve trećine ovih mališana koji žive u romskim naseljima je siromašno. Svako sedmo romsko dete živi u kartonskoj ili metalnoj kutiji, svako treće ne pohađa školu, a većina njih nema regulisanu zdravstvenu zaštitu. Ekonomski pokazatelji govore da romsko stanovništvo najviše novca troši na hranu, što je još jedan jasan pokazatelj siromaštva.

U posebno teškom materijalnom položaju nalaze se deca izbeglica, kao i mališani raseljeni sa prostora Kosova i Metohije, a među decom iz ove populacije najugroženija su ona koja žive u kolektivnim centrima. Više od dve trećine roditelja ove dece svoje materijalno stanje opisuje kao veoma loše, a u ishrani izbeglih mališana opaža se značajno izostajanje voća i mesa. Zbog nedostatka finansijskih sredstava, ova deca ređe pohađaju predškolske ustanove.

Istraživanje Zavoda za statistiku i informatiku ukazuje i na veoma težak položaj dece sa smetnjama u razvoju, od kojih oko 6.000 njih prima tuđu negu i pomoć po različitim osnovama. Porodice ove dece su u najvećem broju slučajeva siromašne i nedovoljno obaveštene o svojim pravima. 

Prema najnovijim podacima Ministarstva za rad, zapošljavanje i socijalnu politiku, u sistemu socijalne zaštite zbrinuto je oko 7.500 dece bez roditeljskog staranja, a ovi mališani takođe se svrstavaju u kategoriju veoma ugrožene dece. Stručnjaci ističu da deci u domovima ne nedostaju samo adekvatan smeštaj, odeća i ishrana, već i osećanje sigurnosti, kao i intelektualna i emocionalna stimulacija. Zbog toga ovi mališani već u ranom uzrastu pokazuju znake usporenog razvoja, neurološke poremećaje i probleme u emocionalnom vezivanju.

Analizirajući sociodemografski položaj siromašne dece u opštoj populaciji u Srbiji, stručnjaci Zavoda za informatiku i statistiku došli su do zaključka da su posebno ugrožena deca školskog uzrasta, mališani iz velikih porodica i deca koja žive u ruralnim sredinama, naročito u jugoistočnoj i zapadnoj Srbiji. 

Obrazovanje roditelja ima najdirektniji uticaj na siromaštvo dece. Podaci, naime, pokazuju da samo jedan odsto mališana koji žive ispod linije siromaštva u svojim domaćinstvima ima odrasle osobe sa srednjim ili visokim obrazovanjem. Tip naselja predstavlja još jednu odrednicu siromaštva, jer među najsiromašnije mališane spadaju upravo oni koji žive u ruralnim naseljima. Ova deca su često udaljena od škole i zdravstvenih ustanova, a njihovi roditelji imaju manju mogućnost za zaposlenje i pronalaženje stalnih izvora prihoda. Ekonomske računice pokazuju da se porodični budžet smanjuje u zavisnosti od broja mališana na spisku stanara. Porodice koje imaju manji broj dece uglavnom su usredsređene na posao i sticanje materijalne sigurnosti, što im smanjuje šansu za svrstavanje u ekonomski ugroženu kategoriju siromaštva.

Analiza Zavoda za informatiku i statistiku pokazuje da siromašna deca uglavnom žive u ruralnim sredinama, a jedan od prvih pokazatelja siromaštva je smrtnost odojčadi i dece u prvih pet godina života. Demografske statistike ukazuju da je smrtnost odojčadi u 2005. godini iznosila osam promila, dok je 1991. godine ta stopa iznosila 17,4 promila na nivou cele Srbije. Smrtnost dece ispod pet godina je sa 17,4 promila u 1991. godini spala na 9,4 promila u 2005. godini, a komparativna statistika svedoči da se Srbija prema stopi smrtnosti dece nalazi između razvijenih i manje razvijenih zemalja u tranziciji.