Starine iščekuju potomke

Knjaževac – Knjaževačko selo Repušnica je prvo u Timočkoj krajini, odavno poznatoj u Srbiji po fenomenu "bele kuge", koje je još pre sedam godina ostalo bez ijednog stanovnika, a dobro upućeni demografi nagoveštavaju da sasvim skoro slična sudbina očekuje još 20 sela u rejonima Zaglavka i Budžaka, u istoj komuni, na području Stare planine. Ali, sasvim je moguće da se to i ne desi s obzirom da je prošle godine i zvanično počela izgradnja velikog turističkog centra "Babin zub", izuzetno ambicioznog projekta vrednog oko 600 miliona evra. To kao da je već stuklo seobe koje na ovom području intenzivno traju više od šest decenija.

Šta će se stvarno događati tek ostaje da se vidi, ali knjaževačka opština je trenutno i zvanično najpraznije područje u Srbiji. Svaki četvrti stanovnik u ovoj komuni (četvrtoj po veličini u Srbiji sa 85 naselja) sada je stariji od 60 godina. U prošloj godini rođene su 172 bebe, a umrla su 724 lica. Demografi i planeri u Knjaževcu su izuzetno zabrinuti s obzirom da su do pre pet godina prilike bile nešto snošljivije. Prema popisima od 1980. do 2002. godine, dnevno se u proseku rađalo jedno dete, dok su umirala dva do tri stanovnika, ali već u periodu od 2002. do 2006. godine umrlih je bilo gotovo četiri puta više od rođenih. Očigledno je, dakle, da opština Knjaževac ima najmanju stopu rađanja i najveću stopu umiranja u Timočkoj krajini i Srbiji. Ova opština imala je 1948. godine 61.560 stanovnika, a u 2002. godini 38.330 stanovnika.

U pomenutim rejonima Budžaka i Zaglavka, ispod Stare planine, svi pokazatelji o starenju i seobama su još znatno nepovoljniji od knjaževačkog nezavidnog proseka. Samo iz 14 seoskih naselja Budžaka bespovratno se iselilo više od 10.000 stanovnika: bilo ih je 12.723, a prema poslednjem popisu tek 2.028. Tamo žive još samo oni koji u proseku imaju više od 70 godina.

Gradilište budi nadu

Ipak, počela je da tinja nada. Poslednjeg dana minule godine na planinskom prevoju Konjarnik, na Staroj planini, u ataru knjaževačke opštine novom tek završenom žičarom otisnuli su se prvi skijaši. Time je, posle mnogo godina iščekivanja, počeo da se gradi veliki turistički centar "Babin zub". I zvanično je potvrđeno, pre nekoliko dana u Vladi Srbije, da će knjaževački deo Stare planine, zajedno sa delovima područja u opštinama Zaječar, Pirot i Dimitrovgrad, biti najveće gradilište u Srbiji. Izvesno je da će u narednih pet godina na ovom području biti izgrađeno 200 kilometara ski-staza izuzetnog kvaliteta sa smeštajem za više od 12.000 posetilaca. Na 40 žičara moći će istovremeno da se skija 30.000 gostiju.

Da će se graditi i ove godine, posle neočekivanog zastoja zbog formiranja nove srpske vlade, potvrdio nam je ovih dana i Milan Đokić, menadžer u knjaževačkoj Opštinskoj upravi. Upravo se veli, privodi kraju izgradnja prostornog i master plana i već je utvrđeno šta će biti građeno od sredine jula do kraja ove građevinske sezone. Precizno su u Vladi Srbije definisane sve investicije. Privodi se kraju i projekat eksperimentalnog uređenja sela Balta Berilovac u samom podnožju budućeg turističkog centra. Biće  obezbeđeni i povoljni krediti za razvoj seoskog turizma.

Privlače ribnjaci i placevi

Od turizma, uz pomoć knjaževačke opštine i Republike, živeće i meštani Kalne, Crnog vrha, Ćuštice, Inova... Dok ne budu izgrađeni luksuzni hoteli, skijaši će smeštaj nalaziti kod seoskih domaćina. Turističkoj organizaciji u Knjaževcu već se prijavilo gotovo 100 domaćinstava zainteresovanih da prime goste. Biće organizovani kursevi i obuka za domaćine koji ispunjavaju uslove. Pravi se i posebna turistička mapa područja Budžaka i Zaglavka u kojoj će biti ucrtano sve što bi moglo da interesuje goste ovog privlačnog kraja.

Uveliko se na ovom području, uporedo sa gradnjom turističkog centra, grade i ribnjaci za uzgoj pastrmki. Starine se raduju svemu tome, iščekuju povratak potomaka. Već je sagrađeno šest ribnjaka i 13 mini elektrana. Sima Živković je već sagradio na Crnom vrhu dva bazena za pastrmke u kojima je za isporuku spremno oko 13.000 "porcijašica". Živković namerava da sagradi i mali riblji restoran, a neki seljani istu vodu koriste i za ribnjak i za proizvodnju struje.

Konačno, meštani su dočekali da im je i zemlja sve više na ceni. Naviru kupci sa svih strana. Nude i do 100 evra za kvadratni metar – za gradnju vikendica, restorana... A do juče niko zemlju ovde nije želeo ni kad mu se poklanja. Starine iščekuju potomke, a oni goste i biznis.