Novi spomenici kulture

Prema prošlonedeljnoj odluci Vlade Srbije, još 10 zgrada u glavnom gradu proglašeno je spomenicima kulture, objavljeno je juče u "Službenom glasniku". Među nepokretnim kulturnim dobrima našle su se zgrade Pravnog fakulteta, tehničkih fakulteta, nekadašnje Ministarstvo saobraćaja, zgrada Penzionog fonda Beočinske fabrike cementa, studentski dom "Kralj Aleksandar Prvi", Dom Vračarske štedionice, hotel "Avala", kuća Flašar, kuće pukovnika Elezovića i trgovca Dušana Lazića.

Stručnjaci gradskog zavoda za zaštitu spomenika kulture naveli su, obrazlažući značaj ovih objekata, da je reč o građevinama velike arhitektonske, stilske, kulturne i istorijske vrednosti.

Zgrada Pravnog fakulteta, građena od 1936. do 1940. godine, prema projektu arhitekata Petra Bajalovića i Petra Anagnostija izdvaja se kao prvi namenski podignuti objekat za potrebe te institucije.

Osim arhitektonskih i stilskih vrednosti, značaj zgrade tehničkih fakulteta (Elektrotehnički, Arhitektonski, Građevinski)  proizilazi i iz činjenice da je to prvi namenski zidan objekat za smeštaj tehničkih fakulteta i da je svoju namenu zadržao do danas, odnosno 76 godina od izgradnje.

Dom Vračarske štedionice, u Ulici Kralja Milana 9, sagrađen je 1906. godine prema projektu arhitekte Danila Vladisavljevića, uz saradnju inženjera Miloša Savčića. Predstavlja kulturno-istorijsku i arhitektonsku vrednost i značajno delo u stvaralačkom opusu arhitekte Vladisavljevića, podignuto na principima akademizma.

Kuća Flašar, u Ulici Kornelija Stankovića 16, podignuta je 1932. godine prema projektu arhitekte Milutina Borisavljevića. Predstavlja izuzetan primer arhitekture porodičnih kuća i vila u periodu između dva svetska rata.

Kuća pukovnika Elezovića, u Njegoševoj ulici 20, sagrađena je 1927. godine prema projektu arhitekte Aleksandra Deroka u reprezentativnom nacionalnom stilu. Plitki reljefi na fasadi predstavljaju ličnu Derokovu interpretaciju srednjovekovnih motiva, dok je autor arabeske iznad lukova lođe, celom širinom erkera, poznati beogradski vajar Živojin Lukić.

Hotel "Avala" sazidan je 1931. godine prema projektu ruskog arhitekte Viktora Lukomskog. Nalazi se na platou ispred kompleksa staza i stepeništa koji se u blagom usponu uzdiže ka vrhu Avale i spomeniku Neznanom junaku.

Predstavlja uspešan spoj elemenata modernizma u obradi fasada i tradicionalnih srpskih motiva pozajmljenih iz srednjovekovnog graditeljstva. Na severnoj strani zgrade, na ogradi stepeništa za terasu, nalaze se dve velike figure sfingi od veštačkog kamena, rad ruskog vajara Vladimira Zagorodnjuka.

Zgrada Ministarstva saobraćaja u Nemanjinoj 6, u kojoj su danas smešteni Saobraćajni institut CIP, Železnice Srbije i Železnički muzej, građena je prema projektu arhitekte Svetozara Jovanovića, od 1927. do 1931. godine.

Iznad centralnog timpanona glavne fasade nalazi se sat-kula koju ističu bočno postavljene figure Atlanta. Izrazita likovnost objekta postignuta je skulpturalnim ansamblima u kamenu, čiji su autori Toma Rosandić, Dragomir Arambašić, Živojin Lukić, Lojze Dolinar i Rista Stijović.

Kuća trgovca Dušana Lazića, u Bulevaru mira 47, podignuta je 1932. godine prema zamisli arhitekte Dragiše Brašovana.

Po stilskim karakteristikama pripada ranom modernizmu međuratnog perioda beogradske arhitekture, dok po arhitektonskom sklopu pripada grupi luksuznijih vila kakve su u to vreme na Dedinju podizali advokati, trgovci i industrijalci. Danas je u toj zgradi smeštena rezidencija ambasadora Zaira.

Arhitekta Brašovan autor je još jednog od novih spomenika kulture, a  to je zgrada Penzionog fonda Beočinske fabrike cementa, sagrađene 1934. godine u Ulici Braće Jugović 21. Njegova izgradnja vremenski se poklapa sa prodorom modernističkih i funkcionalističkih shvatanja u beogradsku međuratnu arhitekturu.

Posle Prvog svetskog rata gradska teritorija se ubrzano širila, a pristizao je i veliki broj stanovnika iz svih krajeva nove države, među kojima i brojni studenti, pogotovo iz Makedonije i Crne Gore.

Tako je sredinom dvadesetih godina doneta odluka o izgradnji centralnog studentskog doma na prostoru namenjenom fakultetskim objektima. Zgradu je projektovao ruski arhitekta Georgi Pavlovič Kovaljevski pre osam decenija.