Srbi u Rumuniji čuvaju nacionalni identitet

Temišvar – Savez Srba u Rumuniji je krovna organizacija srpske nacionalne manjine u ovoj, nama susednoj državi. Reč je o nevladinoj organizaciji sa sedištem u Temišvaru, osnovanoj 1989. godine, posle revolucije u Rumuniji, u kojoj se tvrdi da je njenim osnivanjem došlo do osetnog poboljšanja položaja naših sunarodnika. Pod okriljem SSR-a izdaju se novine časopisi, štampaju knjige, organizuje kulturni život.

Prema popisu stanovništva iz 2011. godine, u Rumuniji živi 18.485 pripadnika srpskog naroda. Dokazano je da su Srbi na današnjim prostorima Rumunije živeli i pre 1400. godine. Početkom prošlog veka ovde ih je bilo blizu 50.000, a njihov broj se stalno smanjivao. Srbi su najviše nestajali tokom ratova, a pod najtežim okolnostima posle Drugog svetskog rata, u eri staljinizma. Bez obzira na sve istorijske okolnosti, Srbi iz Rumunije su dali veliki doprinos našoj ukupnoj kulturi i obrazovanju. Dovoljno je da se pomene samo Dositej Obradović.

– Naš narod još živi u sedamdesetak rumunskih naselja, a o očuvanju njihovog nacionalnog i kulturnog identiteta najviše brine upravo Savez Srba Rumunije – kaže predsednik ove asocijacije Ognjan Krstić. On ocenjuje da, za razliku od ranijeg perioda, postoje dobri uslovi da se naša deca ovde školuju i na maternjem jeziku i da neguju našu kulturu i duhovnost. Međutim, da bi afirmacija srpskog jezika među učenicima bila veća, on očekuje i angažman iz matice. Prema njegovim rečima, trebalo bi da se iznađe pravni okvir da se srpski studenti iz Rumunije upisuju na fakultete u Srbiji bez prethodnog polaganja prijemnih ispita, kao što je slučaj sa rumunskom manjinom koja dolazi da studira u Rumuniji, ili da se barem obezbedi da srpski studenti u matici ne plaćaju studije, odnosno besplatni paralelni udžbenici za srpski jezik za sve učenike, desetak stipendija za najbolje učenike i da se svake godine organizuju kursevi za nastavnike, da se blagovremeno obezbedi, tamo gde je potrebno, na osnovu odgovarajućeg međudržavnog akta, potreban broj deficitarnih prosvetnih radnika iz Srbije za rad u srpskom školstvu u Rumuniji, do nivoa univerziteta.

Nosioci kulturnih aktivnosti Srba u Rumuniji jesu i 24 kulturno-umetnička društva. Savez Srba u Rumuniji organizuje godišnje više od 100 kulturnih manifestacija, uključujući i centralnu Svetosavsku proslavu u Temišvaru. Tu su i Dani srpske kulture u pojedinim gradovima i regijama, duhovne akademije, simpozijumi, naučni skupovi, susreti pisaca, dečji prijateljski susreti, festivali folklora, narodni sabori o Vidovdanu i Preobraženju, a tu su i druge duhovne manifestacije koje se organizuju u saradnji sa SPC.

– Značajno mesto u kulturnom životu Srba u Rumuniji ima Izdavačka kuća Saveza Srba u Rumuniji, osnovana 1994. godine, koja je do sada objavila više od 350 naslova – od naučnih radova i monografija do beletristike, od kojih su mnogi kapitalna, izuzetno vredna dela, a reč je o 16–17 srpskih knjiga godišnje. U Temišvaru su mladi intelektualci osnovali i književni krug „Dimitrije Tirol”, nazvan po temišvarskom književniku i publicisti, osnivaču prvog čitališta temišvarskog  i prvog beogradskog čitališta, prve biblioteke grada Beograda – podseća Ognjan Krstić.

Savez Srba u Rumuniji izdaje  nedeljni list „Naša reč”, šestomesečnik „Književni život” i časopis „Temišvarski vesnik”, koji štampa svakog drugog meseca. Dvojezični tromesečnik, srpsko-rumunski međunarodni časopis „Ogledalo – Oglinda”, izdaje Kulturno-prosvetna zajednica opštine Sečanj u Srbiji u saradnji sa SSR-om, Temišvarskim udruženjem Saveza pisaca Rumunije i Društvom za rumunski jezik Vojvodine.

Državljani Srbije doseljeni u Rumuniju posle 1989. godine osnovali su udruženje Srpsko-rumunski centar, sa sedištem u Temišvaru. Aktivnost mu je usmerena, pre svega, na ekonomsku saradnju Rumunije i Srbije, imajući u vidu da su članovi mahom privrednici iz Srbije ili njihovi rumunski partneri i prijatelji.

Ognjan Krstić nema mnogo zamerki na odnos rumunske države, koja godišnje za rad Saveza Srba u Rumuniji usmeri 600.000 evra. – To nam omogućava da održavamo svoje institucije i godišnje organizujemo više od stotinu raznih manifestacija – kaže Krstić, naglašavajući da je država Rumunija kupila zgradu SSR u koju su uselili 2011, a sada se pored nje gradi velika sala za kulturne manifestacije.