Majstor metafore

Srpska akademija nauka i umetnosti deo svojih programa posvećuje i predstavljanju stvaralaštva bardova savremene likovne scene čija aktivnost je obeležila umetnost u drugoj polovini 20. veka na nekadašnjem jugoslovenskom kulturnom prostoru. Upravo izložba Jože Ciuhe (1924) predstavlja jedan takav projekat u čijem konceptu i realizaciji su učestvovali i slikareva fondacija kao i Galerija „Rima”, obeležavajući ovom postavkom devedesetu godišnjicu Ciuhinog života. Već sam taj podatak obavezuje savremenike na pozornost uz dozu dostojanstva prema profesiji i pijetetu ličnosti potvrđujući, između ostalog, danas već diskutabilnu tezu, o dugovečnosti slikara.

Retrospektivni karakter ove postavke akcentuje reprezentativni izbor iz opusa fokusiran na mozaike i slike u vremenskom rasponu od četiri poslednje decenije; sa dodatkom nekoliko radova sa autorovih stvaralačkih početaka, prati se poetski karakter Ciuhinog dela u znaku tipične osmoze apstraktnog i figurativnog. Varijacije na temu sa majmunima i njihovim asocijativnim konotacijama, realizovane u mediju grafike, postali su među njegovim najpopularnijim radovima u široj javnosti.

Istorizacija i kritička evaluacija dela Jože Ciuha je otvoren rad u procesu, svakako izazovan za nove generacije istoričara umetnosti, jer obimom i kontinuitetom svog delovanja slikar je obeležio epohu modernizma u nacionalnim okvirima, a prisutan je i na evropskoj sceni izložbama, kolekcijama, monografijama, kontaktima i pariskom adresom.

Pripadao je i umetničkoj Grupi „69” čije je delovanje definisano kao duhovno zajedništvo bez komercijalnih interesa. Personalna borba za pažnju, stvaralački prostor i tržište danas je deo daleke Ciuhine istorije prepoznato u autorovoj ogromnoj radnoj i životnoj energiji.

Može se reći da je strategijom „umetnika za sva vremena”, kako je Irina Subotić naslovila svoj tekst u pratećoj publikaciji, ovaj majstor apoteoze i metafore sačuvao svoj identitet koji se može označiti epitetom – kultivisana originalnost.

U traganju za idealima i izazovima novog i drugačijeg Ciuha je postao svetski putnik, kosmopolita, koji je mene i dileme vremena razumeo u kontekstu istorije i tradicije sa kojima je razvio intenzivan dijalog. I kao dobar režiser za koga je svet veliki teatar bogate građe u kojem žive legende, mitovi i religije, on prepoznaje njihove sličnosti i razlike, istorijsko i savremeno, zajedničko i individualno, arhetipsko. Kao gradivni element kompozicije dominira teatarska ekspresija i pokret, a sugestivno crtačko tkivo dinamizira figuru, prostor.

Svakako, istorija kao tema je ostala Ciuhin pogodan prostor za kontemplaciju i eksperiment u kojem su literarne i narativne komponente bliske karnevalskom spektaklu balansirane sa vizuelnim eksplikacijama pa i elementima dekorativnog. O aspektima trascendentnog i mističnog, figuracije i njene transmutacije u Ciuhinom delu posvećenom ljudskoj komediji, kako je naslovio jedan ciklus radova, pisano je kao o „identifikaciji egzistencijalnog sa stvaralačkim”, „emotivnoj autobiografiji”, „rapsodu uozbiljene cirkusarije”.

Dobra postavka u Galeriji SANU sa mozaicima galerijskog formata u prvom planu vodi do slika velikih formata na platnu i pleksiglasu u čijoj asocijativnoj figuraciji dominira fascinacija životom. Odabrani iz ogromne stvaralačke laboratorije ovi radovi se mogu čitati i kao vizuelni kadrovi kulturne istorije i relaksirana prisutnost.