Srpski jezik odavno potiskuju u Crnoj Gori

Potiskivanje srpskog jezika u Crnoj Gori nije od juče. Tako je posle uvođenja vojne uprave, okupator početkom 1916, posebne mere u Crnoj Gori sproveo u školstvu. Naređeno je da se u crnogorske škole, umesto ćirilice, uvede latinično pismo, kao i da se iz nastavnih programa izbace junačke i patriotske pesme i srpska istorija. Tome se odlučno, podnošenjem otkaza na službu, suprotstavila grupa učitelja iz Bjelopavlovića, njih četrdeset, zbog čega su ubrzo uhapšeni i stavljeni pod vojni sud. Ostavke, koje su potpisali u Vojnoj komandi u Podgorici, 19. oktobra 1916, ovako su obrazložili: „Ćirilica je srpska istorija-arterija, aorta srpskog nacionalizma, a mi smo spremni da budemo srpski učitelji i nećemo da budemo anacionalni. Da bismo ostali dosledni pozivu srpskog učitelja u Crnoj Gori, čast nam je izvestiti komandu da sa ovim podnosimo ostavku na svoju dosadašnju dužnost”.

Isto se desilo i 2004. godine u Crnoj Gori. Veselin Matović (1954), završio je Filološki fakultet u Beogradu – grupa za srpskohrvatski jezik i jugoslovenske književnosti. Od 15. septembra 1977. do 15. septembra 2004. (punih 27 godina), radio je kao srednjoškolski profesor u Nikšiću, kada je u znak protesta zbog preimenovanja srpskog jezika u crnogorskim školama, zajedno sa suprugom Radmilom i još 25 kolega, napustio posao. O preimenovanju srpskog u crnogorski jezik Veselin Matović napisao je dve knjige: „Noć dugih makaza” („Matica srpska – Društvo članova u Crnoj Gori”) i „Ćirilica i latinogorica” („Književna zadruga Srpskog narodnog vijeća”).

U Crnoj Gori, objašnjava Matović, odavno je na delu projekat potiskivanja srpskog jezičkog i kulturnog identiteta, tj. preidentifikacije (po imenu države) celokupnog srpskog kulturnog nasleđa, koja se najneposrednije i najefikasnije sprovodi preko obrazovnog sistema, tj. školskih programa i ideološki koncipiranih udžbenika, posebno onih za jezik i književnost. Beskrajan niz proizvoljnih, nenaučnih i tendencioznih informacija, koje srećemo u tim udžbenicima, kao i način njihovog plasiranja, imaju za cilj jednostrano, ideološko oblikovanje svesti mladih generacija i njihovog emotivnog, saznajnog i uopšte intelektualnog usmeravanja prema vrednostima koje se ne temelje na istorijskom, kulturnom i duhovnom nasleđu, stvorenom na srpskom jeziku i u srpsko-pravoslavnom civilizacijskom kontekstu. Ovo jasno ukazuje ne samo na prozelitske, nego i kulturocidne težnje njihovih autora, kako bi se, u nekoj doglednoj budućnosti, srpski faktor u potpunosti potisnuo iz Crne Gore.

Pritom se, u nedostatku naučno utemeljenih argumenata, pribegava domišljanjima koja predstavljaju pravo pedagoško nasilje nad decom i nastavnicima. Na primer, tvrdnjom – bez ijednog dokaza – da je „Miroslavljevo jevanđelje” pisano u Kotoru osamdesetih godina 12. veka i da ga je pisao izvesni Zećanin/Crnogorac Varsameleon, ili da su se iz tzv. zetske/crnogorske redakcije staroslovenskog jezika kasnije razvile bosanska i srpska redakcija. Treba imati u vidu, naglašava Matović, da su u Crnoj Gori svi elektronski mediji, državni i privatni, potpuno zatvoreni za ljude iz kulture, nauke, pisce i umetnike, koji ne prihvataju crnogorsku nacionalnu ideologiju i sebe vide u kontekstu srpske kulture. Najveći broj nastavnika lako je progutao mnoge neistine, pa i onu o Nemanjinom nasilnom prevođenju Crne Gore iz rimokatoličanstva u pravoslavlje, ili onu o tobožnjoj okupaciji Crne Gore od strane Srbije 1918, ili onu da Crna Gora u prošlosti nije bila država srpskog naroda...

Od 1. septembra 2011, u crnogorskim školama u upotrebi su četiri jezika, dva pravopisa (crnogorski i srpski), dva pisma, dva nastavna programa, dve vrste udžbenika. Jedan broj nastavnika nastavu izvodi na maternjem jeziku, drugi na crnogorskom, treći kombinovano. Jedan broj učenika predmet zove – maternji jezik, drugi crnogorski, treći srpski, ostali – kako kad.

Istorija srpskog naroda, podseća Matović, beleži i dve ranije pobune zbog zabrane ćirilice, obe protiv istog progonitelja – Austrougarske carevine. Takvih zabrana, zvaničnih i nezvaničnih, bilo je kudikamo više. Jednu je sproveo i pesnik Ivan Mažuranić, za vreme svog banovanja od 1873. do 1880. godine, ali one nikada nisu imale značajnijeg učinka, čak ni na prostorima koji su bili pod najjačim pritiskom latinizacije: Dalmacija, Banija, Slavonija, Srem – prostor nekadašnje Vojne Krajine. Srbi su i pored svih iskušenja uglavnom ostajali verni svom praotačkom pismu, sve do novijih vremena, uvek ga doživljavajući kao znamen bez kojeg ne bi bili ono što jesu. Mnogi Srbi katolici u Dalmaciji, Dubrovniku, Boki Kotorskoj, služili su se ćirilicom, kao i fratri u Bosni i Slavoniji, sve do 18. veka.

Svet se suočio, objašnjava akademik Slobodan Remetić, sa rezultatima lingvističkog inženjeringa, sa kvazijezicima dobijenim preimenovanjem književnog jezičkog modela koji je polovinom 19. veka, za potrebe srpskog naroda i njegove jezičke kulture, reformisao Vuk St. Karadžić. Sticajem okolnosti, iniciranih i vešto vođenih rukom Vatikana, a kasnije sudbonosno potpomognutih Kominternom, sve diferencijacije na prostoru nekadašnje jugoslovenske državne zajednice odvijale su se po verskim šavovima. U slučaju Crne Gore čini se novi krupan iskorak, sve u okviru, kako kaže Matović, duhovne pometnje u srpskom narodu.

Akademik Slobodan Remetić veruje da će knjige Veselina Matovića, a pre svega „Ćirilica i latinogorica”, dovesti do otrežnjenja i spasonosnog (pre)usmerenja sinova srpske Sparte. Opštoj vešto izrežiranoj pometnji mora doći kraj, Crnogorci će se vratiti precima i sebi i nastaviti putem Rada Tomova i njegovog strica Svetog Petra Cetinjskog.

Zoran Radisavljević