Ljudske patnje kroz niz animacija

Specijalno za Politiku

London – U okviru ovogodišnjeg jubilarnog 20. izdanja respektabilnog LIFT-a, Londonskog internacionalnog teatarskog festivala koji se održava bijenalno, ove godine od 2. do 29. juna, posebno je organizovan potprogram „Posle rata” posvećen preispitivanju uzroka i posledica Prvog svetskog rata.

Do sada je u okviru ove selekcije, čije su predstave počele da se prikazuju od utorka, 24. juna, viđeno nekoliko intrigantnih ostvarenja koja uopšteno tretiraju i okolnosti političkih represija. Predstava „Sveska” reditelja Tima Ečelsa, u izvođenju šefildske kompanije „Forsed entertejment”, nastala je na osnovu romana Agote Krištof koji je i kod nas ranije postavljan na scenu („Velika sveska”, Atelje 212, Kokan Mladenović, 1999).

Ovde je izvode dva glumca, Robin Artur i Ričard Laudon, u ulozi dva brata blizanca, koji u bujicama reči, sporadično potopljenim u crni humor, pripovedaju o iskustvu izgnanstva tokom Drugog svetskog rata, kada su bili prinuđeni da se kriju na farmi u Mađarskoj. Predstava se suštinski bavi temama preživljavanja, fizičkog, ali i duhovnog i etičkog, u vremenu ratova, dubinskih društvenih surovosti i raščerečenja mnogih ljudskih vrednosti.

Ostvarenje „Godina u kojoj sam rođen” argentinske autorke Lole Arijas, čiji je rad publika 43. Bitefa upoznala kroz produkciju „Aerodromski klinci”, istražuje vreme diktature Augusta Pinočea. Kao i „Aerodromski klinci”, i ova predstava je dokumentaristički utemeljena, akteri su Čileanci rođeni sedamdesetih i osamdesetih godina, a njih šestoro otkriva sećanja svojih roditelja.

Na sceni se ispisuju tamne i bolne priče, suzbijane i prikrivane frustracije, obrađene u stilizovanom, delimično i komičkom maniru, a uglavljene u razigranu koreografiju i efektnu rok muziku. Za dalja (teoretska) tumačenja ove predstave treba potražiti akademski popularne teorije Marijane Hirš koja je pisala o takvim generacijski prenesenim traumama, definišući ih kao postsećanje.

Holandsku trupu „Hotel modern”, takođe, pamti publika 43. Bitefa kroz predstavu „Logor” koja se bavila stradanjima u Aušvicu, gde su tri animatora pokretali hiljade minijaturnih, ručno izrađenih lutki, što se putem direktnog video-prenosa prikazivalo na platno u pozadini. Slične forme, predstava „Veliki rat” igrana u četvrtak na LIFT-u, u „Kraljičinoj Sali” na južnoj obali Temze, u impresivnoj multimedijalnoj formi ispisuje prvo istorijske činjenice uvezane sa izbijanjem Prvog svetskog rata (koncept predstave Herman Hele i Artur Saer). Nakon faktografskog uvoda, autori se sele na ličniji plan – bavljenje užasnim ljudskim patnjama i gubicima, što se između ostalog predstavlja kroz čitanje ličnih pisama vojnika sa fronta. Četiri animatora, na nekoliko punktova na sceni, uživo razigravaju male makete koje predstavljaju ratne užase, udare oružja, tenkova, brodova, stradanje ljudi, paljenje šuma i gradova.

Ove animacije se putem kamera uživo prenose na ekran, a to je praćeno, takođe, uživo izvođenom muzikom i tekstovima koje jedna od akterki dramatično čita. Ono što potpuno fascinira jesu neiscrpne mogućnosti za prizor sa mini-maketama, razbuktalost ideja koje se na sceni prosipaju.

Pritom, iako video-prenos ovih animacija nosi i komičke trenutke zbog beskrajnih mogućnosti igre i neočekivanih spojeva, ovi prizori suštinski bude osećanja jeze zbog ljudskih trauma i gubitaka izazvanim političkim motivima.

Gledali smo predstavu čija svrsishodna multimedijalnost otkriva zadivljujuću bezgraničnost forme savremenih izvođačkih umetnosti. U sklopu programa „Posle rata”, tačno na stogodišnjicu od atentata na Franca Ferdinanda, na sceni Umetničkog centra Batersi u južnom Londonu premijerno je izvedena nova drama Nenada Prokića „Prst, obarač, metak pištolj”. Drama u izvođenju vrlo poštovane birmingemske kompanije „Stans kafe”se kritički i iz različitih uglova bavi uzrocima i posledicama Principovog atentata.

Ana Tasić