Grad bolnica stigao na film

Valjevo – O Valjevskoj bolnici u Velikom ratu nije snimljen nijedan kvadrat dokumentarnog ili igranog filma, iako je po mnogima svojom tragikom i dramaturgijom nadmašila golgotu povlačenja srpske vojske preko Albanije. Ipak, na stogodišnjicu Prvog svetskog rata takav propust biće ispravljen, zahvaljujući valjevskom novinaru Slobodanu Rakoviću, uz produkcijsku podršku regionalne VTV televizije koji ovih dana privode kraju snimanje dokumentarno-igranog filma „Valjevska bolnica 1914–1915”.

Režija filma poverena je mladom reditelju Dušanu Popoviću dok su u igranim storijama angažovane glumica Nela Mihajlović, koja igra znamenitu srpsku slikarsku i bolničarku Nadeždu Petrović, dok će lik škotske bolničarke Flore Sens, oživeti mlada glumica Tamara Tijanić. I Nela i Tamara su rođene Valjevke.

Film o Valjevskoj bolnici imaće 17 igranih scena koje se oslanjaju na tekstove iz pisama, dnevnika, autentičnih beležaka aktera ovog događaja i drugih dokumenata. Planirano je da traje od 75 do 90 minuta, završetak se očekuje u novembru, a premijerno prikazivanje uz obeležavanje jubileja čuvene Kolubarske bitke.

Autor Slobodan Raković podseća da je od novembra 1914. do proleća 1915. godine Valjevo bilo grad bolnica u kojem je svaka prostranija zgrada i kuća bila ordinacija ili bolnička soba. Mnogi od ranjenih srpskih, ali i austrougarskih vojnika sa bitaka na Ceru, Gučevu i Kolubari bili su smešteni u nekoj od improvizovanih bolnica, pored ostalog, u zgradama dva ovdašnja suda, Gimnaziji, hotelima „Grand” i „Sekulić”, a u lečilište je bio pretvoren i valjevski Narodni muzej.

– U Valjevu, koje je tada imalo 3.600 stanovnika, u jednom trenutku bilo je čak 15.685 ranjenika. U bolnicama je radio 26, a po broju bolesnika trebalo je da bude angažovano minimum 150 lekara. Situaciju je dodatno komplikovalo i to što su od epidemije pegavog tifusa umrla 22 lekara. Valjevo je nekoliko meseci bio grad smrti u kojem je dnevno umiralo i po 200 ranjenika i tifusara. Ceo filmski materijal, odnosno njegovo vezivno tkivo ili „of” apsolutno je autentičan i oslanja se na brojnu dokumentaciju koju pored ostalog čine: više od 1.000 fotografija, najrazličitijih pisanih dokumenata, do izjava stručnjaka iz oblasti istorije medicine i vojnih i drugih analitičara.

Pored pripovedaka Veljka Petrovića, koji je u to vreme boravio u Valjevu, korišćeni su i dnevnici dr Kuka, američkog novinara Džona Rida, slikarke Nadežde Petrović, koja je u to vreme uradila čuveno platno „Valjevska bolnica”, zatim beležnice katoličkog sveštenika Graba Cvitanovića i brojnih srpskih i inostranih lekara – navodi Raković, i dodaje da je u to vreme Nadežda Petrović, pored revnosnog bolničkog i sanitarnog rada, javno govorila o „mladom srpskom slikarstvu” i ambicijama kada se rat okonča. S druge strane, priučena bolničarka Flora Sends, za koju se malo zna da je bila u Valjevu, posvetila se ubrzanom kursu za amputiranje gangrenom zahvaćenih delova tela ranjenika.

– Film će tražiti i odgovore na nekoliko u međuvremenu prećutkivanih situacija koje su pratile Valjevsku bolnicu. Najpre, zašto niko za 100 godina još nije dao ubedljiv odgovor na pitanje kako je stigao i šta je uzročnik pojave pegavog tifusa u gradu na Kolubari. Ima sumnji da su ga doneli zaraženi neprijateljski vojnici iz Galicije, zbog čega postoje i tumačenja da je to jedan od oblika biološkog rata koji su koristili agresori. Ostalo je nejasno i ko je naredio da se zalečeni ranjenici od tifusa masovno puštaju na takozvano kućno lečenje, uz veliku opasnost da prošire krug epidemije. Film će ukazati i na izuzetno veliku pomoć materijalnu i u medicinskom osoblju koja je došla iz Rusije, o čemu se takođe, stidljivo govorilo. Međutim, ipak ključna i dominantna poruka filma je neverovatna, čak planetarna, nota humanosti koja je u Valjevskoj bolnici ispisana. Zamislite, situaciju kada jedan srpski lekar danonoćno bdi nad ranjenim neprijateljskim vojnikom koji je samo dan ili koji čas ranije u Mačvi ubijao pa i klao žene i decu. Ta nota humanosti, visokog morala i ljudskosti i posle 100 godina treba da se razglasi čitavom svetu, jer on na takvim univerzalnim vrednostima opstaje – ističe autor filma uz divljenje i dubok naklon svom narodu i medicinskim radnicima sa svih meridijana.