Kad vreme kroji kapu prirodi

Olujni vetar, u pratnji tornada, iščupao stoletne borove Zlatibora i Zlatara. Mediteranske štetočine – stenice, biljne vaši, štitaši, mineri, potkornjaci, strižibube – u nemilosrdnom napadu na ukrasne biljke. Nezvane žutotrbe u šumama i voćnjacima Srbije osumnjičene za pojavu alergija kod lokalnog stanovništva. Azijske bubamare i italijanski skakavci zaposeli teritoriju, potisnuli domaće vrste i naneli štetu usevima.

Zbog promenjenih klimatskih uslova biljni i životinjski svet u Srbiji sve više trpi, tvrdi prof. Milka Glavendekić, sa Šumarskog fakulteta u Beogradu, pa posledice po ekosistem mogu postati katastrofalne, posebno zbog pojave invazivnih stranih vrsta koje remete biodiverzitet.

– Na brojne promene utiče manjak padavina u toku vegetacije, ali i više temperature, zbog kojih neki štetni insekti imaju kraći životni ciklus, pa razvijaju više generacija, što dovodi do većih šteta. Tako se masovno pojavljuju žutotrbe u regionu, a u okolini Priboja ove godine zabeležen je čak i golobrst u šumama i voćnjacima na oko 50.000 hektara. To uslovljava i pojavu alergija kod lokalnog stanovništva i šumarskih radnika. I smanjena količina padavina u toku vegetacije, kad je biljkama vlaga najpotrebnija, može biti jedan od uzroka ulančavanja štete u šumama, parkovima, u poljoprivrednim usevima... To je posebno karakteristično za potkornjake i krasce, kao toploljubive insekte, jer nekoliko uzastopnih suvih godina dovodi do fiziološkog slabljenja biljaka, pa se ove štetočine brže namnožavaju. Zato se i suše četinarske šume u Srbiji i regionu, stabla u parkovima, botaničkim baštama ili privatnim dvorištima – nabraja prof. Glavendekić. Ona podseća da su i na području Zlatibora, gde su krajem osamdesetih godina prošlog veka zabeležene masovne pojave sušenja borovih šuma, kao glavni krivci označene upravo fitopatogene gljive i potkornjaci.

– Nedavno je ovim krajem protutnjala oluja koja je iščupala stoletna stabla, ali je problem što to drveće i dalje stoji tako odvaljeno. Sada štetočine imaju obilje stabala u kojima mogu da povećavaju svoju populaciju – poručuje profesorka Šumarskog fakulteta, koja se duže od 30 godina bavi proučavanjem insekata, a trenutno najviše istražuje invazivne vrste i njihove ekološke uticaje.

– Biološke invazije jedna su od posledica promenjenih klimatskih uslova. Primera radi, kao odgovor na klimatske promene u Srbiji i Crnoj Gori, proučavala sam širenje borovog četnika, pa se pokazalo da se na području Preševa i Bujanovca ova vrsta insekta širi i približava naseljima. I u Crnoj Gori borov četnik se povlači sa primorja prema kontinentu i ide na više nadmorske visine, tako da se sada nalazi na visinama iznad kilometar i po – pojašnjava profesorka.

I stručnjaci Zavoda za zaštitu prirode Srbije saglasni su da klima utiče na prirodne promene. Entomolog Aleksandra Zatezalo smatra da vremenske prilike ne izazivaju drastične oscilacije u prirodnom okruženju, ali pojavi stranih vrsta, kao što su italijanski skakavci ili azijske bubamare, najviše kumuje ljudsko delovanje.

– Bubamare iz Azije nastanile su se kod nas pre nekoliko godina, ali ih nije doneo vetar, već su uvezene da bi se u plastenicima borile protiv biljnih vaši. Suviše su se namnožile i postale pretnja domaćoj vrsti – objašnjava Aleksandra Zatezalo, podsećajući i na italijanske skakavce koji su nedavno masovno zaposeli petnaestak ari zemljišta kod Kuršumlije.

– Oni nisu opasni po ljude, ali nanose štetu usevima. Uveliko se priča i o invaziji velikog azijskog stršljena koji trenutno hara Italijom. Taj insekt je u Evropu stigao transportom robe, a ne zbog klimatskih promena – ističe Aleksandra Zatezalo.

M. Brakočević