Ćirilica i srpsko-hrvatski odnosi

Posle zaključenja glavne rasprave ne tako davno pred Međunarodnim sudom pravde u Hagu povodom tužbe Hrvatske za genocid i protivtužbe Srbije, očekivala se nova dinamika u srpsko-hrvatskim odnosima, u skladu sa započetim integrativnim procesima u regionu i naznačenim prioritetima u spoljnoj politici obe strane.

Međutim najnoviji slučaj sa udžbenicima, štampanim ćirilicom, datim pripadnicima bunjevačke manjine i reakcijama koje su tim povodom usledile na hrvatskoj strani, potvrdila se sva složenost srpsko-hrvatskih odnosa i potreba njihovog daljeg pažljivog razmatranja i građenja.

S tim u vezi, a prema gruboj proceni aktuelnog stanja, mogle bi se definisati četiri glavne oblasti srpsko-hrvatskih odnosa od čijeg rešavanja zavisi i proces njihove normalizacije:

To su, najpre, opšte politički odnosi čije je stanje najbolje identifikovano upravo kroz glavnu raspravu pred međunarodnim sudom u Hagu.

Tu su, zatim, političko-pravna pitanja, među koje spada i rešavanje problema granice na Dunavu. Dve strane su uspostavile odgovarajući državno-pravni mehanizam za rešavanje ovog pitanja, ali nema opipljivih rezultata, jer su polazne pozicije suprotstavljene. Srpska strana se zalaže za primenu međunarodnog prava prema pravilu „crte sredine“ maticom reke, što je u ovakvim slučajevima pravilo i praksa u međunarodnim odnosima. Hrvatska strana insistira na modelu „katastra“ prema kome ima značajniji deo imovine na srpskoj strani u odnosu na reku Dunav. U nedostatku valjanih argumenata međunarodnopravne prirode hrvatska strana se (po svoj prilici) opredelila za model arbitražnog rešavanja po ugledu na svoj spor sa Slovenijom u slučaju razgraničenja u Piranskom zalivu. Da je ova pretpostavka tačna ukazuje i odredba u Pregovaračkom okviru EU za pregovore sa Srbijom prema kojoj se Srbija obavezuje da poštuje i „međunarodno arbitražno“ pravo, što je dodato upravo na zahtev Hrvatske.

Treća oblast se odnosi na korpus preostalih otvorenih pitanja u vezi sa ratovima na tlu bivše SFRJ: povratak izbeglica, nestali, na čemu Hrvatska posebno insistira, imovinsko-pravna i statusna pitanja izbeglica i povratnika itd.

Najzad, tu su i pitanja u vezi s položajem srpske nacionalne manjine u Hrvatskoj.

Kad je, pak, reč o aktuelnim prioritetima u regionalnoj i evropskoj politici Srbije, predstavnici Hrvatske su već nekoliko puta ponavljali da podržavaju pristupanje Srbije EU i da to pristupanje neće posebno uslovljavati. Ako se izuzme već pomenuta u Pregovarački okvir ugrađena obaveza u vezi s poštovanjem arbitražnog prava, što se po svoj prilici odnosi na razgraničenje na Dunavu, onda druga uslovljavanja ne bi trebalo očekivati. Međutim, zvanične reakcije hrvatske strane povodom najnovijeg slučaja sa ćirilicom i bunjevačkom manjinom, a posebno saopštenje ministarstva spoljnih poslova i evropskih integracija Republike Hrvatske, ukazuju da će se u daljim pregovorima oko pristupanja Srbije EU posebna pažnja posvetiti manjinskim pitanjima i da će hrvatska strana na tome insistirati, naravno na osnovu svog viđenja položaja hrvatske manjine u Srbiji. U tom smislu se Srbija već sada poziva da poštuje norme i standarde u materiji nacionalnih manjina i upozorava da će to biti predmet posebne pažnje u pregovaračkom procesu, što ukazuje da Hrvatska ipak zadržava pravo da otvara pitanja od svog posebnog interesa iz korpusa međusobnih odnosa.