Crna Gora proglašava ustav

Podgorica – Novi Ustav Crne Gore, koji je dvotrećinska poslanička većina usvojila prošlog petka, biće zvanično proglašen danas u crnogorskom parlamentu, čime će Ustavotvorna skupština, u istom sastavu, nastaviti rad kao "redovna", a prestaće i funkcija njenog Ustavnog odbora.

Za novi ustav glasali su poslanici vladajuće koalicije Demokratske partije socijalista i Socijaldemokratske partije i opozicionih Pokreta za promene, Bošnjačke stranke i Liberalne partije.

Protiv su bili predstavnici Srpske liste, Socijalističke narodne partije, Narodne stranke i Demokratske srpske stranke, dok poslanici tri albanske partije nisu prisustvovali glasanju.

Prema novom ustavu, Crna Gora je građanska, demokratska, ekološka i država socijalne pravde, zasnovana na vladavini prava.

Osnovni pečat novom crnogorskom ustavu dala je odluka prošlogodišnjeg referenduma o nezavisnosti, što je jasno istaknuto i u ustavnoj preambuli, u kojoj se 21. maj 2006. godine navodi kao ključni datum crnogorske istorije i glavna vodilja njene budućnosti.

Iako je Crna Gora definisana kao građanska država, u ustavnoj preambuli su pobrojani i svi narodi koji žive u njoj, osim Roma.

Navodi se da su to Crnogorci, Srbi, Bošnjaci, Albanci, Muslimani i Hrvati, po redosledu sa poslednjeg popisa stanovništva iz 2003. godine.

Taj redosled, međutim, nije poštovan kada je u pitanju opredeljivanje građana za jezik kojim govore, jer je gotovo 64 odsto stanovnika Crne Gore tada kazalo da govori srpskim jezikom.

Za razliku od toga, kao i od svih prethodnih šest crnogorskih ustava, u kojima je tradicionalni i lingvistički etablirani srpski jezik bio određen kao službeni, u novom ustavu to je crnogorski jezik, dok su kao jezici u "službenoj upotrebi" naznačeni srpski, bosanski, albanski i hrvatski.

Pitanje vere i verskih institucija, sledeće iz reda tzv. identitetsko-nacionalnih pitanja, u novom ustavu je rešeno tako što su tradicionalne i u dosadašnjim najvišim pravnim aktima naznačavane Pravoslavna crkva, Islamska zajednica i Rimokatolička crkva svrstane u kategoriju "verskih zajednica", "slobodnih i odvojenih od države".

Vladajuća većina odbila je predlog većine opozicionih partija da se tradicionalna crveno-plavo-bela trobojka, pored novouvedene crvene državne zastave, ponovo ozvaniči kao narodna zastava, kao i njihov zahtev da se iz himne uklone dve strofe stihova crnogorskog ustaše Sekule Drljevića.

Iz vladajuće koalicije nagovešteno je da će neke izmene u izgledu državnih simbola biti izvršene posebnim zakonom, a kako tvrde crnogorski mediji, prve "žrtve" biće krstovi u državnom grbu, koji treba da budu uklonjeni.

Pitanje crnogorskog državljanstva i eventualnog dvojnog državljanstva, oko koga su se u procesu donošenja ustava takođe žestoko lomila koplja između vlasti i opozicije, voljom vladajuće većine rešeno je na prilično restriktivan način, naročito u odnosu na još važeći ustav, koji je propisivao da se državljanstvo ne može oduzeti bez ličnog pristanka na to.

Prema slovu novog ustava, svi državljani Crne Gore, koji su na dan proglašenja nezavisnosti, 3. juna prošle godine, imali to državljanstvo, moći će da ga zadrže, nezavisno od toga da li su već bili stekli i neko drugo.

Oni koji su od tada stekli i neko drugo državljanstvo, zadržaće crnogorsko do potpisivanja bilateralnog sporazuma sa zemljom o čijem se državljanstvu radi, ali najduže godinu od usvajanja ustava.

Opozicija je upozoravala da se na taj način vrši nacionalna selekcija građana i štite oni državljani Crne Gore koji su do dana proglašenja nezavisnosti, pored crnogorskog, stekli i državljanstvo druge države, odnosno gotovo svi Hrvati, mahom Albanci, a delom i Bošnjaci i Muslimani.

U tom opozicionom bloku smatraju da su novom ustavnom odredbom direktno diskriminisani Srbi u Crnoj Gori, kojima se preti oduzimanjem crnogorskog državljanstva, jer žele i državljanstvo Srbije.

Tom normom, kako ističu, ugroženo je i crnogorsko državljanstvo takođe velikom broju crnogorskih državljana u Srbiji, koji ranije nisu imali potrebu da traže srpsko državljanstvo, jer su do dana proglašenja crnogorske samostalnosti živeli u svojoj, zajedničkoj državi.

Strogom primenom te nove ustavne norme Crna Gora bi mogla postati jedina država na svetu koja bi se odrekla više od polovine svojih državljana, bilo da žive u njoj, ili u Srbiji.

Ustavom je propisano da se predsednik države bira na neposrednim izborima, na pet godina, a ista osoba može imati najviše dva mandata.

Na tu funkciju može biti biran jedino državljanin Crne Gore, koji u njoj ima prebivalište najmanje 10 godina, u poslednjih 15.

Predlog za promenu ustava može podneti predsednik, vlada, ili najmanje 25 poslanika, a on će biti usvojen ukoliko za njega glasa dve trećine poslanika.

Za uspeh eventualnog referenduma o promeni ustava, neophodna je tropetinska većina, odnosno da se za to izjasni 60 odsto svih birača upisanih u birački spisak.

Zakonom o sprovođenju ustava, koji će takođe sutra stupiti na snagu, predviđeno je da se vanredni parlamentarni izbori u Crnoj Gori održe krajem 2009. godine, nekoliko meseci pre nego što je trebalo da budu održani redovni.

(Tanjug)