Posle 70 godina

U našoj tranziciji čini se da je jedna od velikih dilema, možda i najbolnijih – istorijsko putovanje od Srbije do Jugoslavije, od Jugoslavije do Srbije, kojim je ispunjen ne samo 20. nego i prvih petnaestak godina 21. veka.

Odjek te dileme prepoznajemo i u obeležavanju 70-godišnjice oslobođenja Beograda, čemu su doprinele i datumske podudarnosti Velikog rata i važnih događaja iz Drugog svetskog rata, a pogotovo pulsiranje javnosti, u kojoj se prepliću ove i one političke koncepcije i ideologije, ideje revolucije i kontrarevolucije, privrženost republici ili monarhiji, sporovi oko važnih zbivanja i ličnosti koje su utisnule neizbrisiv pečat u istorijske tokove.

Sovjetski miner na Terazijama 

Kod takvog stanja stvari zamagljuje se jednostavna činjenica da se srpsko društvo duže od jednog veka nadmeće, spori, deli i lomi, grli i ratuje, oko jednostavnog, ali suštinskog pitanja koje se zove – sloboda. Običan svet, narod, ginuo je za nju i pod zastavom monarhije i pod zastavom republike, baš kao što je pod tim barjacima bilo i onih kojima sloboda nije bila glavni cilj, već su bili vođeni nekim drugim, pa i tuđinskim interesom, a pre svega voljom za moć, vlast i novac.

Maršal Tolbuhin (drugi sleva) i general Peko Dapčević (prvi zdesna) sa saradnicima

Ideologije i politike i njihova knjigovodstva, uplele su svoje prste u te poslove, jer bez toga nije moglo proći, ali to uopšte ne umanjuje iskonski poriv i žudnju naroda za slobodom, bez obzira na to pod kakvim je zastavama za nju neko ginuo.

U toj istini, rekli bismo, nema jednačina s nepoznatim, ma koliko se trudili da nas u suprotno uvere pogotovo revizionistički istoričari i analitičari, političari i ideolozi, secikese iz karusela globalne grabeži i moralno korumpirani nosioci naučnih zvanja.

Oseća se ponešto od toga i ovih dana, kada se obeležava 70 godina od oslobođenja Beograda 20. oktobra 1944. godine. Tokom Beogradske operacije, koja je trajala od 12. do 20. oktobra, u krvavom sudaru sa okupacionom silom nacističke vojske, jedinice Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije, u sadejstvu s jedinicama Crvene armije, oslobodile su glavni grad Srbije i Jugoslavije.

Osmotreno iz ugla niza jubilarnih manifestacija, pogotovo parade ,,Korak pobednika” koja je pobrala izuzetne ocene i razgalila mnoga srca, povezujući borbene i slobodarske tradicije iskovane u 20. veku, gotovo nestvarno deluje tvrdnja izvesnog ,,gradskog čelnika”, koji je ne tako davno, 2001. godine, izvoleo izjaviti ,,da 20. oktobar 1944. nije bio oslobođenje, nego komunistička okupacija”.

Citiram reči nedavnopreminulog Mirka Tepavca, inače nekada direktora i glavnog urednika ,,Politike”, koji je na 60-godišnjicu oslobođenja Beograda, dakle 2004. godine, s neskrivenim gnevom konstatovao:

,,Žalosno je i nemoralno što pre tri godine, nakon pada Miloševića, na dan oslobođenja Beograda, 2001. godine, čak nisu ni položeni venci na grobove partizanskih boraca, s bestidnim obrazloženjem tadašnjeg gradskog čelnika da 20. oktobar 1944. nije bio oslobođenje, nego komunistička okupacija. Takvi čak ni okupatorsku odmazdu ’sto za jednoga’ ne osuđuju kao nacističko divljaštvo, nego kao komunističku provokaciju”.

Navedene Tepavčeve reči ne nose u sebi ni ideologiju ni politiku, nego su više neka vrsta opomene koja doziva pameti, sabiranju, taloženju i razmeravanju dostupnih činjenica.

Posle 70 godina i svega što se u međuvremenu dogodilo, valjda ima dovoljno kritičke samosvesti u društvu Srbije da slika o ondašnjim zbivanjima konačno počne da se bogati novim saznanjima i doprinosima istini, umesto neistini, u koje ubrajamo i tvrdnje da je Crvena armija 1944. oslobodila Beograd i Srbiju i da su u tim borbama partizani maltene bili neka vrsta statista.

Razume se da revizionističko prekrajanje prošlosti nije počelo 2001. nego znatno ranije, zbog čega je i dobilo svoj izraz tokom raspada/razbijanja SFR Jugoslavije i u ratovima za jugoslovensko nasleđe koji su usledili.

Nije zalud Noam Čomski, negde sredinom prošle decenije, konstatovao kako na ovdašnjoj tragičnoj i krvavoj sceni vidi sve one snage, formacije i politike prisutne i u Drugom svetskom ratu, ali da jedino ne vidi partizane i njihovu politiku.

Kritička istoriografija neprekidno dopunjava sliku prošlosti na osnovu novih saznanja i tumačenja, novootkrivenih dokumenata i arhivske građe, dok revizionistička istoriografija ignoriše tu kritičku sliku o prošlosti, prećutkuje i falsifikuje već utvrđene istoriografske činjenice.

Zato neće škoditi ako u pomoć pozovemo francuskog pisca i filozofa Ernesta Renana i parafraziramo njegov iskaz – kritički istoriograf svoj talenat potvrđuje tako što stvara istinitu celinu od pojedinosti koje su samo delimično istinite, dok revizionistički istoriograf, od tih delimično istinitih pojedinosti, formira neistinitu celinu, lažnu sliku o prohujalim vremenima.

Slobodan Kljakić