Klizišta okružila pola Srbije

Valjevo – Posle majskog a potom i septembarskog talasa nevremena, klizišta su u najvećem delu Srbije počela da se šire poput epidemije. Registrovano je više od 3.000 onih koja ugrožavaju određene objekte, dok nevidljivih ima još najmanje toliko. Vakcinu za ovu epidemiju ima geološka struka, u vidu takozvanih geoloških podloga, sa svim svojstvima određenog terena, što treba da budu ključne koordinate, pre svega, prilikom izrade prostornih i urbanističkih planova određenog područja. Ako se ova dokumentacija savesno i odgovorno koristi, i u najgorim scenarijima posledice klizišta, odrona, bujica i drugih kretanja zemljišta mogu biti značajno umanjene.

Međutim, kako se nedavno moglo čuti u Valjevu, na tribini geologa i geotehničara čija je specijalnost ispitivanje terena, njihova upozorenja na ovu okolnost kao da su upućena nekome van planete Zemlje. Kao plastičan primer navedeno je i to da su dva poslednja prostorna plana Republike Srbije, potpisali stručnjaci neodgovarajućeg geološkog profila. Kakva je onda situacija po ovom pitanju u lokalnim zajednicama, odnosno opštinama, gradovima i drugim naseljenim mestima, odgovor je u jednoj rečenici sažeo profesor dr Dragutin Jevremović, sa Rudarsko-geološkog fakulteta u Beogradu: „Kako smo radili, dobro smo prošli.”

– Izrada geoloških podloga za potrebe prostornog planiranja ima kompleksno sagledavanje i definisanje situacije sa aspekta mogućnosti korišćenja, ugroženosti i zaštite prostora. Aspekt ugroženosti terena posmatra se kroz stabilnost, erodibilnost, deformabilnost i seizmičnost. Zbog toga su geološka istraživanja neophodna i obavezna i ako se u početku napravi greška, posledice mogu biti ne samo velike, već nesagledive. Nedavno sam bio u Kraljevu i tamo gde se na geološkim kartama vidi da je teren podložan klizištima sagrađeni su objekti. Slična je situacija u Prijepolju, Kuršumliji, Vlasotincu, Crnoj Travi, Babušnici, Dimitrovgradu i još jednom broju mesta. Moram reći da sam i u centru Beograda video da se zida stambena zgrada tamo gde joj, sa aspekta geološkog rizika, nije mesto. Naprosto, dosadašnja praksa da se po pitanju geoloških podloga uslovi formalno zadovoljavaju mora se preseći, jer tako nešto nije za bilo kakvu igrariju – kaže profesor Jevremović. Kao jedan od vodećih autoriteta u ovoj oblasti on je sumnjičav i na lakomislenost gradnje megaprojekta „Beograd na vodi”, podsećajući se da su 1924. godine na mestu današnje Železničke stanice glavno prevozno sredstvo bili čamci.

Na ovom skupu čuli smo brojne primere delimičnog ili potpunog zanemarivanja geoloških svojstava terena pre izrade planske dokumentacije. Ilustracije radi, navedeno je da je samo na području Beograda registrovano 2.350 klizišta koja, pored stambenih objekata, ugrožavaju infrastrukturne i druge sadržaje. Zbog klizanja terena svake godine se izdvajaju značajna sredstva za sanaciju objekata u Vinči, Ritopeku, Grockoj, Umci, Čortanovcima, Beškoj, Sremskim Karlovcima i drugim mestima. Ono što smo od profesora Jevremovića čuli kao veliko iznenađenje odnosilo se na podatak da su novi „Most slobode” u Novom Sadu i most „Beška” na Dunavu geolozi ocenili kao loše primere odabranih mikrolokacija zbog klizanja desne obale reke i samim tim i mostovnih stubova.

Većina objekata u našoj zemlji sagrađena je na aluvijalnim ravnima, pored reka Save, Morave, Kolubare, Ljiga, Resave i drugih, što geolozi takođe svrstavaju u rizična područja a što se potvrdilo tokom majskih poplava. Procenjeno je da na području 24 opštine u Srbiji trenutno ima više od 3.000 klizišta koja ugrožavaju određene objekte, među kojima je 30 odsto novoaktiviranih. Broj onih koja nisu evidentirana znatno je veći, tako da se polovina države nalazi u okruženju klizišta, koja su tokom ekspanzije 2006. godine napravila štetu u iznosu između 26 i 30 miliona evra. Najnoviji račun je znatno veći.

U selu Rebelju kod Valjeva ova prirodna stihija napravila je kataklizmičnu situaciju,pa je tokom samo jednog dana, sredinom maja ove godine, 12 kuća bukvalno nestalo pod zemljom. Klizišta i odroni sedam meseci su blokirali i saobraćaj na pruzi Beograd–Bar preko Valjeva.

Mera uspeha geološke struke i vlasti, kako je kazao domaćin skupa hidrogeolog Dragan Petrović, nije da se hvalimo koliko imamo oštećenih kuća i klizišta, nego da ih bude što manje. Da ne gradimo na klizištima i ne bacamo rukavicu u lice nečemu što su pravila usklađena s najvišim standardima struke a to zapravo i jesu inženjerko geološke podloge. Još pre sto i više godina mnogi mudri ljudi, kao što je bio Vladika Nikolaj Velimirović, upozoravali su da nije priroda ta koja nanosi zlo ljudima, već ljudski um i neprimereno ponašanje.