Najmoćnije žene Srbije

Iako je po zanimanju bila supruga „najvećeg sina naših naroda i narodnosti”, Jovanka Broz bila je, bez sumnje, najmoćnija žena bivše Jugoslavije, koja je 33 godina posle maršalove smrti živela kao zatočenica zapuštene vile na Dedinju, pod nadzorom najpre jugoslovenske, a potom srpske tajne službe. Svemoćni šef Udbe Stane Dolanc i načelnik Generalštaba JNA general Nikola Ljubičić, dva najjača političara u zemlji, smatrali su da je najveći unutrašnji neprijatelj zemlje – Titova supruga! O tome svedoči 50 sednica Predsedništva SFRJ, Predsedništva CK SKJ i sednica Saveta za zaštitu ustavnog poretka, na kojima je razmatran isključivo „slučaj drugarice Jovanke”. Prva dama Jugoslavije prvo je proglašena za srpsku nacionalistkinju a potom i optužena da sa srpskim generalima sprema vojni puč i preuzimanje kontrole srpskih kadrova u Jugoslaviji. Potom je puštena priča da je ona sovjetska špijunka, koja je ubačena u Titov život kako bi odavala maršalove tajne Rusima. Na Jovankinu nesreću, Tito je, kako su izveštavale novine, poverovao ovim glasinama, sredinom 1975. godine napustio njihovu rezidenciju u Užičkoj 15 i sam se preselio u Be­li dv­or, gde je živeo do smrti.

Lentu najmoćnije političarke u Jugoslaviji nosila je Milka Planinc, koja je bila državna premijerka, odnosno predsednica Saveznog izvršnog veća SFRJ. Važila je za gvozdenu ledi savezne jugoslovenske vlade, zbog toga što je vodila politiku „velike štednje”. Kada je 25. maja 1982. godine stupila na dužnost u Beogradu, zbog devizne nelikvidnosti cele države, uvela je drastične restrikcije uvoza i deviznog odliva. Njene najčuvenije mere bile su – zavođenje takse na izlazak iz Jugoslavije i vožnja po sistemu par-nepar na registracionim tablicama, uz bonove za benzin, plus limitiranje korišćenja deviznih računa. Najveći broj naših sugrađana vladu Milke Planinc pamti kao vreme nestašica kafe, deterdženata i ostalih životnih namirnica. Ipak, treba reći da je Milka Planinc došla na čelo jugoslovenske vlade posle decenije u kojoj su strani dugovi SFRJ narasli sa oko 13 na 22 milijarde dolara i u trenutku kada se Jugoslavija našla u dubokoj ekonomskoj krizi.

Početkom sedamdesetih, jedna od najmoćnijih žena u srpskoj politici bila je Latinka Perović. Kao sekretar Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije ona je bila najbliži saradnik Marka Nikezića, predvodnika „srpskih liberala”, da bi 1972. godine bila smenjena pod optužbom za anarho-liberalizam. Od tada radi na proučavanju istorije moderne srpske države i važi za jednog od intelektualnih lidera „druge Srbije”.

Hrvatski „odgovor” na Latinku Perović bila je Savka Dabčević-Kučar, političarka, ekonomista i jedna od vođa „hrvatskog proleća” 1971. godine. Zanimljivo je da je 1967. godine Savka postala predsednik Izvršnog veća Sabora SR Hrvatske i time prva žena predsednik vlade – ne samo u Hrvatskoj, već i u Jugoslav­iji. Dve godine kasnije, ona postaje predsednik Centralnog komiteta Saveza komunista Hrvatske i član Predsedništva CK SKJ, ali posle „hrvatskog proleća” biva politički osuđena i smenjena sa svih dužnosti na sednici u Karađorđevu, 1. decembra 1971. godine. Međutim, dve decenije kasnije Savka se vraća na političku scenu i zajedno s istomišljenicima formira Hrvatsku narodnu stranku (HNS). Za prvog predsednika HNS-a izabrana je januara 1991. godine, a 1992. godine bila je jedan od kandidata na izborima za ­predsedni­ka Repub­li­ke Hrv­atske­ i osvojila oko šest odsto glasova.

Supruga narodnog heroja Miloša Minića Milka bila je ministar bez portfelja u Vladi FNRJ i direktor Savezne direkcije za naftu, a njihova ćerka Jelica – pomoćnik ministra spoljnih poslova SRJ Gorana Svilanovića.Za Pepcu Kardelj, suprugu Edvarda Kardelja, govorkalo se da je „vladarka iz senke” i bliska prijateljica Jovanke Broz.

Devedesete godine iznedrile su jedinu političarku koja je do danas ostala u političkoj areni – Vesnu Pešić, a na javnu scenu došle su moćne supruge političara i reinkarnirale priču o „prokletoj Jerini”. Čaršija je glasno pričala o tome da političke odluke Slobodana Miloševića i Vuka Draškovića zapravo donose njihove supruge, a mnogi politički analitičari tvrde da je Milošević izgubio na popularnosti posle formiranja JUL-a jer su sa državnih funkcija bili smenjeni kadrovi SPS-a a dovedeni kadrovi stranke kojom je rukovodila njegova supruga Mira Marković.

Iako su mnoge žene u novom milenijumu bile na značajnim političkim funkcijama – Nataša Mićić bila je v. d. predsednika Srbije posle ubistva premijera Zorana Đinđića, a Radmila Hrustanović gradonačelnica Beograda – njihov uticaj bio je suštinski veoma mali. Međutim, zanimljivo je da se o Ružicu Đinđić koja, koliko je poznato javnosti, nije imala gotovo nikakav uticaj na premijera, „otimaju” naslednici Demokratske stranke posle Đinđićeve smrti.

Danas se susrećemo sa izvesnim paradoksom – broj žena u parlamentu nikad nije bio veći nego sad, a njihov uticaj u politici nikad nije bio manji. Zahvaljujući sistemu kvota, u Skupštini Srbije sede 83 žene, jer svaka treća poslanička klupa pripada ženi, odnosno manje zastupljenom polu, ali se glas žena praktično ne čuje. Iako se stiče utisak da je Zorana Mihajlović moćna i uticajna žena u koju premijer Aleksandar Vučić ima najviše poverenja, pitanje je da li bi ona „preživela” u mutnim političkim vodama i virovima Srbije kada ne bi imala podršku prvog čoveka Srbije. Takođe, stiče se utisak da opozicija nema „prvu damu” i da žene iz takozvane druge Srbije imaju veći uticaj na biračko telo nego one koje su u opoziciji. S druge strane, ličnost je u politici postala veoma tražena roba, o čemu ilustrativno svedoče karijere Vesne Pešić i Maje Gojković, koje su „nadživele” brojne političke stranke u koje su bile učlanjene.

Iako dnevni list „Blic” krajem svake godine objavljuje spisak na kojem se nalaze imena sto najmoćnijih žena u Srbiji, ne možemo se oteti utisku da su na toj listi uglavnom žene koje su muškarci doveli na to mesto i koje svoju moć i uticaj zapravo duguju moćnim muškarcima. Možda je bivša potpredsednica „Delte” Milka Forcan dobar primer za tu tezu – dok se nalazila u preduzeću Miroslava Miškovića bila je praktično „zaštitno lice” „Blicove” liste najmoćnijih dama. Od kada je nema na spisku zaposlenih „Delta holdinga” nije ni na spisku najmoćnijih žena Srbije.

Katarina Đorđević