Borba za uspomene

Od našeg specijalnog izveštača

Berlin – Posle prošlogodišnjeg „Zlatnog medveda” za celokupnu karijeru, legendarni poljski majstor režije Andžej Vajda (1926) ponovo je na Berlinskom festivalu, ovoga puta sa filmom „Katin”, koji se prikazuje večeras van konkurencije.

 Kao što je „Politika” već pisala posle varšavske premijere, novo Vajdino delo bavi se masakrom Poljaka u Katinskoj šumi u proleće 1940. godine, koji su nad hiljadama vojnih zarobljenika, među njima i rediteljev otac Jakub Vajda, i civila, po naređenju Staljina, počinili pripadnici sovjetskog NKVD-a, a ne nacisti kako se to dugo smatralo.

 Vajda je podario epski film, o očevima i majkama, ženama, sinovima i braći što čekaju svoje najmilije koji nikada neće doći. Potresan film o nesavladivoj borbi za uspomene i istinu, o beskompromisnom obračunu sa lažima sovjetskih komunista, kreiranim s ciljem da se Poljaci nateraju na zaborav. „Katin” je sniman pod patronatom predsednika Poljske Leha Kaćinskog i njegove supruge Marije i nalazi se među pet nominovanih za Oskara, u kategoriji najboljeg filma vanengleskog govornog područja (Vajda je dobio Oskara za životno delo 2000. godine „za filmove kojima je tragao za ravnotežom između represivne komunističke vlasti i publike željne slobode”). Njegovo prikazivanje u glavnom programu Berlinala, inače ove godine okupiranog muzičkim filmovima i muzičkim zvezdama, festivalu je bar na trenutak vratilo stari sjaj.

 Još jedan veteran pojavio se u samoj festivalskoj završnici. Reč je o 77-godišnjem japanskom reditelju Jodžiju Jamadi, koji je u dosadašnjoj karijeri snimio 30 filmova („Poslednji samuraj”, „Skrivena oštrica”...). Za razliku od njegovih prethodnih, samurajskih dela, Jamada u filmu „Majka” (Kabei), nudi porodičnu melodramu sa jakim političkim kontekstom. Režiran krajnje klasičnim stilom, oslonjen na dijaloge u snažnoj priči o japanskoj intelektualnoj porodici čije nedaće započinju kada otac profesor 1940. godine biva uhapšen zbog suprotstavljanja režimu, a majka te „izdajničke” familije postaje glavni oslonac, ostavio je na publiku dubok utisak.

Više publici, a manje kritičarima, dopao se i „Tihi haos” italijanskog reditelja Antonela Grimaldija, priča o sredovečnom poslovnom čoveku koji iznenada postaje udovac i svoj život „premešta” u parkić preko puta ćerkine škole. Gazeći po sentimentu uz pomoć finih, životnih momenata i uz podršku šarma glavnog glumca, a to je italijanski reditelj Nani Moreti (!), Grimaldijev film ipak prevazilazi svoj osnovni problem. A to je činjenica da je rađen u maniru bolje televizijske drame. 

 Takođe italijanski reditelj, Luiđi Tigrini, predstavio se umešno snimljenim filmom „Vatreno srce” koji je u nemačkoj produkciji rađen u Keniji na eritrejskom jeziku. Reč je o ekranizaciji autobiografije kenijske pevačice Sanet Mehari koja je provela detinjstvo kao dete – borac u eritrejskom ratu za nezavisnost 80-ih godina prošlog veka.

 Debitantski film „Volim te već tako dugo” francuskog romanopisca Filipa Klodela, pripoveda o ženi koja se posle 15-godišnje zatvorske kazne zbog počinjenog čedomorstva, suočava sa novim životom u pokušaju da uspostavi davno zatrtu vezu sa mlađom sestrom. Klodel je film radio prema sopstvenom, nagrađivanom romanu i pošlo mu je za rukom da iznedri solidan film, prilično sigurne režije. Odličnu glavnu ulogu podarila je britanska glumica Kristin Skot Tomas.

 Drugi francuski film u konkurenciji, „Ledi Džejn” Roberta Gedigijana, o juvelirki kojoj otimaju sina da bi ga pred njenim očima zbog davne osvete ubili, konfuzna je kriminalistička drama kratkog dometa, dok je film „Nemiran” izraelskog reditelja Amosa Koleka (priča o odnosu oca- pesnika koji posle prebega iz Izraela živi u Njujorku, i sina-snajperiste i militantnog fanatika) ide na sigurno, nudeći klasičan sudar dva sveta i dve generacije. 

Poslednjeg takmičarskog dana na programu se našao i „Balast” američkog scenariste, reditelja i montažera Lensa Hamera, mračan art-film evropskog šmeka i opore estetike, u celini situiran u ruralne delove Misisipi delte među crnačkom sirotinjskom populacijom (reditelj je belac) sa fokusom na tri lika i njihove i najgore instinkte. Hamer je za glavne glumce izabrao naturščike, a oni su podarili na trenutke čak bolnu autentičnost.

 „Balast” je samo jedan od 51 filma sa Sandens festivala koji se, inače, prikazuju na Evropskom filmskom marketu koji je u dobroj meri ove godine bacio u senku glavni Koslikov program. Interes filmskih kupaca bio je više usmeren na događaje na EFM negoli na samom festivalu. U Berlinu su van festivala boravili Stiven Soderberg i Oliver Ston kako bi na marketu zatvorili konstrukcije svojih novih filmova (Soderberg film „Če Gevara”, a Ston film o Džordžu Bušu). I naš reditelj Goran Paskaljević je boravio u Berlinu, na trodnevnim sastancima sa irskim koproducentima zbog projekta koji priprema zajedno sa glumcem i producentom Kolmom Minijem.