OPŠTINE KAO DRŽAVICE

Ima poslova u našoj državi koji čekaju da budu urađeni, ali nikako da dođu na red. Nije reč o poslovima koji zahtevaju novac, već samo drugačiju organizaciju. Dva posla se odavno vuku: sređivanje biračkog spiska i reorganizacija opština. Možda je sada došlo vreme da se i ti poslovi završe.
Srbija se pati sa biračkim spiskovima još od obnove višestranačja.

Deo izborne manipulacije, tokom devedesetih, vezivan je upravo za nesređene biračke spiskove. Kada su u oktobru 2002. propali predsednički izbori za 300.000 glasova, tvrdilo se da je to zbog toga što je u birački spisak upisano bar 500.000 birača koji su se ili odselili, ili umrli. Zvučao je neverovatno nalaz Cesida da se u nekim opštinama birački spisak i dalje vodi rukom. Očekivalo se dosta od nove vlade, izabrane 2004. Onda je došao ustavni referendum iz 2006. i birački spisak se opet pokazao kao problem. Na njemu se nalazio i pokojni Slobodan Milošević, a celokupna naša dijaspora brojala je svega 18.000 glasača – što je značilo da su se mnogi iseljenici i dalje vodili na biračkom spisku matične opštine. Opet se procenjivalo da se neažurnost biračkog spiska Srbije može računati u stotinama hiljada duša.

Nesređenost biračkog spiska barem je akutna boljka, koja se vidi kad god treba ispuniti uslov o izbornom odzivu. No, problem nefunkcionalnosti naših opština još je teža boljka, ali potmula i nevidljiva. Postojeće podela Srbije na opštine stara je više decenija i uglavnom neprimerna istinskoj lokalnoj samoupravi. Odavno se zna: ako se želi stvarno narodno odlučivanje, opština mora da bude mala i pregledna. U pretkumanovskoj Srbiji, u doba razvijene samouprave, bilo je 900 opština. Današnja Srbija (bez Kosova) ima ih svega 170. Neke opštine su pravi monstrumi. Opština Novi Beograd, recimo, broji 236.898 stanovnika. Toliko otprilike ima i čitava jedna evropska država koja se zove Island.

Ne samo Islanđani, već i drugi Evropljani smeju se kada čuju kolike su nam opštine. Slovenci su i u doba SFRJ imali opštine koje su bile manje nego kod drugih. Ali, odmah po otcepljenju, oni su ih smanjili. Neke zgrade većih mesnih zajednica postale su opštinske zgrade. Administracija je preraspoređena, zajedno sa opštinskim (elektronskim) knjigama. Uprava je spuštena bliže građanima, i sigurno zbog toga nije postala manje demokratska, ni manje efikasna.

U Srbiji je, međutim, ostala podela na opštine koja je napravljena još u doba rane "industrijalizacije i elektrifikacije". Opština Crna Trava imala je, po popisu iz 1948. godine, preko 13.000 stanovnika. Danas ona broji 2.563 duše. To je tačno sto puta manje nego što ima opština Novi Beograd. Sa upravnim jedinicama, čija veličina varira od jedne do 100, ni najbolja vlada, ni najbolja administracija, ne bi mogle ništa da urade.

Srbija je odavno zrela za temeljnu upravnu reorganizaciju. Ali ko će da je izvrši? Naša politička elita je sasvim zadovoljna opštinama. One su kao kakve državice: dovoljno velike da ih građani ne mogu kontrolisati i dovoljno bogate da daju sasvim lepu političku rentu. Zašto bi se tu bilo šta menjalo? Stoga je jedini zahtev naše opštinske elite: više para iz republičkog budžeta. Eh, da se ceo budžet raspodeli na 170 delova – gde bi nam bio kraj? Naša ostala društvena elita na opštine pomisli jedino kada treba da plati porez, ili da izvadi neku potvrdu. A onda se žali što se Srbija neravnomerno razvija i što se pretvara u prenaseljeni Beograd sa napuštenim predgrađem.

I birački spisak i rad opština u opisu su posla Ministarstva za lokalnu samoupravu. Ali teško da samo jedno ministarstvo može sa time da izađe na kraj. O tome mora da razmišlja cela elita. Pokrajine, okruzi, gradovi, opštine – ništa se od toga ne može srediti, a da se u isti mah ne uredi i ono drugo. Ne možete izaći na kraj sa opštinama, a da ne dirate gradove ili okruge, ne možete sa okruzima, a da se ne dotaknete pokrajina. No, da bi se sve moglo uspešno raspakovati i ponovo spakovati, potrebno je ono što sektor NVO zove "vizija – misija". Zaokupljeni privatizacijom, Kosovom, Evropom i ekonomijom, mi nemamo snage da se ozbiljnije usredsredimo na reorganizaciju države.

Ali, čak i ako nemamo snage za "viziju – misiju", možda se može početi od elementarnog. I kad to dovedemo u red, lakše ćemo sa ostalim. Opštine su, svakako, najlogičniji početak tog puta. Mislimo o opštinama. Ne samo zato što su lokalni izbori blizu. Mislimo zato što su opštine onaj deo države koji je najbliži našem svakodnevnom životu. I što će život u Srbiji postati bolji tek kada i srpske opštine budu bolje.

Politički analitičar