Vrteška pokretnih bugarskih slika

Varna – Još među bugarskim istoričarima traje „sukob” oko pitanja da li je Vasil Gendov svoj prvi igrani film „Bugarin je galantan” prikazao 1910. ili 1915. godine, koja se i zvanično smatra godinom začetka kinematografije u Bugarskoj. Mnogo je i drugih kontroverzi vezanih za ime i stvaralaštvo ovog pionira bugarskih pokretnih slika – tvorca i prvog igranog i prvog zvučnog bugarskog filma, a one su uglavnom proizvod birokratije i ljudske podlosti. O svemu tome svedoči dugometražni dokumentarni film „Vasil Gendov – Mit i realnost” scenariste Aleksandra Grozeva i reditelja Ilije Kostova.

Upravo je ovim filmom, 6. oktobra u Varni, svečano započeo 33. Nacionalni filmski festival „Zlatna ruža” koji u celosti protiče u znaku jubileja – 100 godina bugarskog filma. Još u januaru bugarska Nacionalna banka pustila je u promet srebrni novčić od deset leva sa ugraviranim medaljonom sa znakom veka postojanja bugarskog filma. U znaku jubileja protekao je i martovski festival u Sofiji, a slavlju se priključuje i popularni nacionalni festival u Varni, sa svojim retrospektivama i podsećanjem na svu kompleksnost ličnosti Vasila Gendova koji je postavio i temelje sadašnje Nacionalne kinoteke Bugarske i Saveza bugarskih filmskih stvaralaca.

Među 48 dugometražnih i kratkometražnih igranih filmova (proizvodnja 2015) koji se prikazuju u Varni, najviše je debitantskih. Čak četiri od 12 koliko ih se takmiči za „Zlatnu ružu” u kategoriji celovečernjeg filma koje vrednuje žiri na čelu sa rediteljem Stefanom Komandarevim. Njegov film „Presuda”, u kojem glavnu ulogu ponovo igra naš glumac Miki Manojlović (igrao je i u Komandarevljevom filmu „Svet je veliki i spasenje vreba iza ugla”), zvanični je ovogodišnji bugarski kandidat za Oskara.

Festival u Varni ne zanemaruje ni industrijske aspekte bugarskog filma, pa su zbog toga organizovani okrugli stolovi na temu strategija razvoja lokalne filmske produkcije, digitalizacije nacionalnog filmskog nasleđa, koprodukcijskog angažmana i mogućnosti podrške bugarskom filmu od strane filmskih studija „Bojana filma”, koji privlače i najveće produkcije Holivuda... Ovi razgovori privukli su ogroman broj bugarskih filmskih stvaralaca, u Varni nema koga nema od značajnijih rediteljskih, scenarističkih, producentskih i glumačkih imena. Tu je i stari srpski znanac Dobromir Čočov, u čijem su se dolbi-tonskom studiju dovršavali mnogi naši filmovi. Od „Zone Zanfirove” i „Pljačke Trećeg rajha” Zdravka Šotre do najnovijeg filma Miroslava Momčilovića „Smrdljiva bajka”, sa Žarkom Lauševićem u glavnoj ulozi, čija se premijera tek očekuje...

Slavljeničku i radnu atmosferu među bugarskim stvaraocima u Varni pokvario je iznebuha objavljeni intervju dojučerašnjeg direktora Nacionalnog filmskog fonda Pavela Vaseva (od skora je na novoj funkciji u Moskvi), koji „osnovano tvrdi da NFC gubi pare, da u Bugarskoj važi formula 'trebalo bi da se obogatim još dok snimam film' i da niko ne pita kako se i na šta troši državna pomoć”. Pavel Vasev u svojoj ispovesti medijima ide toliko daleko da čak tvrdi da se „od svakog novog bugarskog filma ukrade po 500.000 leva (oko 256.000 evra)” i da to ide na dušu bugarskim producentima. Među njima je juče vladao muk...

Živo je u glavnoj festivalskoj dvorani u kojoj je već viđeno nekoliko vrlo dobrih novih bugarskih filmova. Među njima je i debitantski film „Žeđ” Svetle Cocorkove, fascinantno estetsko dostignuće (majstorska fotografija Veselina Hristova) sa minimalističkom pričom za pet likova i dramom koja svedoči o suši ljudske duše i žeđi za ljubavlju...

Među najjačim konkurentima je i crno-beli film „Gubitnici” scenariste, glumca i reditelja Ivajla Hristova, pobedničkog filma ovogodišnjeg Moskovskog festivala. U fokusu ovog dirljivog filma o odrastanju je četvoro tinejdžera uzbuđenih zbog predstojećeg koncerta čuvenog rok benda. Ovaj događaj u jednom jedinom danu potresa grad, rađaju se nove ljubavi, događaju razočarenja i grade komplikovani odnosi. Sve je u funkciji slikanja kontrasta između mirnog provincijskog grada u kojem ne cvetaju ruže već slomljeni snovi i bučne slobode rokenrola. Hristov tvori razigrani film u koji je uveo mlade, nove bugarske glumce pune energije i nagoveštaja svojih budućih uspešnih karijera...

Među filmovima koji mogu zapasti za oko i članovima žirija, bez sumnje je i „Dok je Aja spavala” scenariste i reditelja Cvetodara Markova. Reč je o niskobudžetnom filmu, snimljenom u pozorištu u kojem Markov i inače režira, sa vrsnim pozorišnim glumcima koji su članovi njegove trupe. Tokom jedne uobičajene pozorišne noći i gotovo rutinske izvedbe Šekspirovog „Kralja Lira” sa Asenom u naslovnoj ulozi, dogodiće se izdaja i glumčev slom. On koji je glumački stub pozorišta izgubiće ulogu u „Ujka Vanji” zato što direktor pozorišta smatra da je za to bolje angažovati zvezdu popularne televizijske sapunice. Ruše se snovi i iluzije, raskrinkava ceo pozorišni ansambl, dok glumčeva ćerkica Aja slatko spava u pozorišnoj kontrolnoj sobi sanjajući Šekspirove vitezove. Dirljiv i uzbudljiv film...

Nagrade „Zlatne ruže” biće dodeljene večeras. Posle ceremonije zatvaranja biće prikazani najbolji kratki i najbolji dugometražni bugarski film.

Novi bugarski hit

Bivša višestruka nacionalna pobednica u sportskom plesu Lina Nikolova (izvrsna Jana Marinova), prijavljuje se kao nastavnik književnosti u elitnoj srednjoj školi gde biva okružena nepoverljivim i staromodnim kolegama i samovoljnim i bučnim učenicima. Svojom iskrenošću, borbenošću i inovativnim pristupima nastavi, Lina pobeđuje ali je pred njom nova dilema – da postane instruktor plesa ili da ostane predavač u školi...

Kadar iz filma „Razred 11a” Mihaele Komitove (Foto Mihaela Komitova)

Ovo je siže debitantskog filma „Razred 11a” Mihaele Komitove, koji ima sve potencijale da postane pravi bioskopski hit. Iako ne naročito originalne priče (mešavina filmova poput „Učitelju s ljubavlju” i „Prljavi ples”), film Komitove pleni energijom, nekim finim dostojanstvom, dobrom glumom, ritmom i plesom. Preporučujem ga našim distributerima. Bilo bi dobro da se ovaj bugarski film prikaže i srpskim bioskopima.