Da li je Srbin neradnik koji voli praznik

Arčibald Rajs pre Arčibalda Rajsa. Takav opis odgovara poljskom lekaru Joahimu Medoviču koji je 1842. godine došao u Kneževinu Srbiju, bio profesor sudske medicine na Velikoj školi, autor prvih udžbenika iz ove oblasti, učesnik srpsko-turskih ratova i pisac studije o manama i nedostacima srpskog naroda sa kojim je proveo više od pola veka.

Poljak koji je primio pravoslavnu veru, oženio se sa Srpkinjom, posrbio ime u Aćim Medović, do kraja života ostao je u Srbiji i sahranjen je na Starom beogradskom groblju. Srpski narod mu se odužio za života, a povodom obeležavanja 200 godina od njegovog rođenja, u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti, nedavno je predstavljen zbornik „Dr Aćim Medović (1815–1893) – život i delo” u izdanju SANU i Srpskog lekarskog društva.

Rođen u Podvizdovu u istočnoj Galiciji, tadašnjem Austrijskom carstvu, Medović je medicinu diplomirao u Beču, gde je stekao zvanje doktora medicine, hirurgije i babičluka – akušerstva. Poliglota, cenjen i poštovan, Srbiju je predstavljao i na međunarodnim kongresima – u Cirihu na veterinarskom kongresu 1867, na skupu lekara u mađarskoj banji Mahadiji 1872. i na lekarskom kongresu u Beču 1873. godine.

U srpsko-turskim ratovima 1876–1878. organizovao je rezervne ratne bolnice. Upamćen je i kao osnivač i prvi predsednik Srpskog lekarskog društva (čijoj biblioteci je poklonio 300 knjiga na nemačkom i mađarskom), počasni član Srpske kraljevske akademije, više puta odlikovan Takovskim krstom.

Na predstavljanju zbornika, akademik Radoje Čolović istakao je da su do 1855. svi lekari u Srbiji bili stranci, i podsetio da je Stevan Milosavljević prvi državljanin Srbije koji je završio studije medicine (1855. u Parizu).

– Posle njega raste broj srpskih lekara, ali do pred kraj 19. veka veći je broj stranaca od domaćih doktora. Medović se zalagao da lekarsko društvo treba da koristi termine kojima se služi srpski narod, jer ćemo na taj način, smatrao je, da sačuvamo jezik od „kvara” – ističe Čolović.

Medović je napisao knjige „Sudska medicina za pravnike”, „Državno lekarstvo” i „Sanitetska policija”, i geografsko-istorijski tekst „O okružju požarevačkom”. Studiju „Mane i nedostaci našeg naroda” objavio je 1852. u „Velikom beogradskom kalendaru”. Čolović ističe da je dobronamerni stranac smatrao da pred srpskim narodom stoji obaveza da se potrudi, znanjem i veštinom da postane bogatiji, u radu prilježniji i uredniji.

Kao jednu od najvećih mana Srba video je preterano dugo praznovanje, što je po njegovom sudu „nenadoknadiva šteta”.

Izračunao je da od marta do oktobra, dakle za osam meseci, za vreme poljoprivredne sezone praznujemo 45 dana, što na 20.000 domova u požarevačkom okrugu iznosi 900.000 dana. Nije bio lenj da to pomnoži sa ukupnim brojem kuća i izračuna koliko nas sve to košta na nivou države. Uz ovaj gubitak, ide još 45 dana crkvenih praznika, što zajedno iznosi 90 neradnih dana. Za Medovića preterano svetkovanje znači „kod Boga u nemilost, kod naše svete crkve u inat, kod celoga pak hrišćanskog sveta i sveta obrazovanog u pokor i podsmeh dolaziti”.

Lekar primećuje i niz drugih pogrešaka u domenu poljoprivredne proizvodnje, a kao veliku zamerku navodi i to što narod ima vrlo malo poverenja u lekare. Tek kad sva sredstva pokuša, dakle vrlo kasno, i tek najposle, narod ide ka doktorima, napisao je naš poljski prijatelj, uz savet da te mane moramo da se rešimo.