Obnova biblioteke slavonske eparhije

Gradska uprava Beograda pozvala je juče sve zainteresovane kompanije da pomognu obnovu biblioteke Eparhije pakračko-slavonske. Kako je istakao gradski menadžer Goran Vesić, biblioteka u Pakracu jedna je od najstarijih srpskih institucija kulture u Hrvatskoj, osnovana je pre oko 250 godina, kada i britanska Nacionalna biblioteka.

Osnovao ju je episkop pakrački Kiril Živković (1786–1807), vladika koji je, kako je opisao Radoslav Grujić, „dugim putovanjima po celom Balkanskom poluostrvu, i naročito po Rusiji i Italiji, stekao lepo obrazovanje i smisao za viša nastojanja“.

U toku je obnova vladičanskog dvora u Pakracu, u kojem će biti smeštena i biblioteka, kao i obnova njenog knjižnog fonda. Vladika slavonski Jovan objašnjava za „Politiku“ da se očekuje da radovi na južnom krilu budu gotovi do septembra, posle čega će, krajem godine, na red doći istočno krilo, gde će biti smeštena biblioteka.

– Potrebna su sredstva za obnovu zgrade, ali i pomoć u vezi sa svim onim što je nužno za jednu biblioteku, od obnove knjižnog fonda do nabavke kopir-aparata, skenera... Već smo uspostavili kontakte sa naučnim institucijama, poput Orijentalne biblioteke u Bejrutu i Odeljenja za srednjovekovne studije Centralnoevropske biblioteke u Budimpešti. Namera nam je da naša biblioteka bude naučna institucija i istraživački centar gde će se izučavati rukopisi, proučavati naše nasleđe – kaže vladika slavonski Jovan.

Eparhijska biblioteka druga je u svetu po broju ranih srpskih štampanih knjiga, srbulja, a od nekadašnjih 38 rukopisnih knjiga do danas je sačuvana 31. Uz to ima hiljade knjiga iz 18. i 19. veka na brojnim evropskim jezicima. Dva puta je sklanjana od ratnih dejstava i dva puta vraćana svom vlasniku, Srpskoj pravoslavnoj crkvi.

– Tokom Drugog svetskog rata, vlasti NDH odnele su knjige u Zagreb. Socijalistička Republika Hrvatska je to vratila u periodu od 1983. do 1985. godine. Međutim, samo nekoliko godina kasnije, 1991, počeo je rat. Vladičanski dvor je uništen, a biblioteku, oko tri četvrtine ukupnog fonda, spasao je hrvatski oficir Ivan Hiti – priča episkop Jovan.

Ivan Hiti je po dolasku u Pakrac, u zimu 1992. godine, videvši razrušenu crkvu i knjige razbacane po dvorištu, samoinicijativno organizovao skupljanje i prenošenje bibliotečkog fonda u Zagreb. Knjige su nekoliko dana u kamionima odvožene i sklonjene u Univerzitetsku biblioteku. Hiti je ubrzo potom otpušten iz vojske. Iako fakultetski obrazovan, narednih 16 godina, kako je isticao u intervjuima, nije mogao da dobije posao u Hrvatskoj. Patrijarh Irinej 2013. godine odlikovao je Hitija ordenom Svetog cara Konstantina. Prema najavama, jedna soba obnovljene biblioteke biće posvećena njemu. Knjige koje su sklonjene u Zagreb, 2007. godine predate su Mitropoliji zagrebačko-ljubljanskoj na čuvanje dok, po obnovi vladičanskog dvora, ne budu vraćene u Pakrac.