Društvene mreže u srednjem veku

Predavanje intrigantnog naziva „Uloga plemićkih žena u društvenim mrežama pre interneta. Povezivanje Srbije i Evrope u srednjovekovno i rano moderno doba” koje je održala dr Jelena Erdeljan u prostorijama EU info centra, izazvalo je veliko interesovanje, a odnosilo se na dinastičke brakove i političke saveze koji su zasnovani i održavani posredstvom plemićkih žena. One su, zahvaljujući svojoj istaknutoj poziciji i poreklu, kreirale i održavale kontakte i stvarale tadašnje društvene mreže kroz korespondenciju i hodočašća, ktitorstvo i dobrotvorne institucije, škole i bolnice, osnivane pod njihovim nadzorom.

U srednjovekovno i rano moderno doba plemićke žene su povezivale srpske zadužbine, recimo manastir Gradac iz 13. veka ili zadužbinu na Fruškoj Gori iz 16. veka, sa evropskim i svetskim centrima poput Rima i Jerusalima, Barija i Budimpešte, Celja i Carigrada.

– Poreklom iz vladarskih kuća, plemićke žene su održavale veze između različitih ljudi, konfesija, regija i političkih opcija, uspevajući, istovremeno, da zadrže visok stepen sopstvene individualnosti kao persone velike harizme i duhovne i intelektualne inspiracije – kaže za naš list Jelena Erdeljan.

Naša sagovornica podseća na ulogu Jelene Anžujske, koja je poreklom vezana za vladarsku lozu Anđela, a upravljala je Zetom i bila ktitor pravoslavnih, franjevačkih, dominikanskih, katoličkih crkava. Pominje i sultaniju Maru Branković, kćerku despota Đurđa Brankovića, suprugu osmanskog sultana Murata II, ktitorku i pokroviteljku svetogorskih manastira, posrednicu između Porte u Istanbulu i hrišćanskog sveta, naročito na Balkanu.

– Posredstvom dinastičkih veza plemićke žene održavale su vrlo žive političke i društvene veze. Marina sestra Katarina Kantakuzina Branković, udata za celjskog grofa Ulrika Drugog, bila je titularna kraljica Zagreba, i u ovom gradu i danas srpska gimnazija nosi njeno ime. Njihov brat despot Stefan Branković bio je oženjen Angelinom iz roda Arijanita Komnina sa područja današnje Albanije, koja je bila ktitor manastira Krušedol. Njena deca i unuke nastavili su njenu misiju kao pokrovitelja kulture, posebno Milica Despina Branković koja je bila udata za vlaškog vojvodu Njagoja Basarabu, a poznata je i kao ktitorka manastira Kurtea de Arđeš na teritoriji vlaške kneževine. A Barbara Frankopan Branković, žena Vuka Grgurevića Brankovića, između ostalog je zapamćena po tome što je poklonila relikvijar franjevačkom manastiru u Rijeci, gde su sabrane mošti više svetitelja, koje su bile na dvoru despota Đurđa Brankovića – ističe Jelena Erdeljan.

Predavanja se održavaju svakog drugog četvrtka od 18 časova u prostorijama EU info centra, koji je kulturni centar delegacije EU u Srbiji, u Kralja Milana 7, a ciklus su osmislili profesori istorije umetnosti Ivan Stevović i Jelena Erdeljan.

Posetioci su do sada čuli predavanja „Evropa – istorija i značenje imena” dr Vlade Stankovića, „Zvuci dunavskog regiona” dr Miomira Mijića. Sedmog aprila Aleksandar Gatalica govoriće na temu „Prvi svetski rat kao prva velika borba za fizionomiju 20. veka”, 21. aprila o Srbiji i Svetskom savetu crkava govori dr Rastko Jović, a petog maja dr Dubravka Stojanović održaće predavanje „Od kaldrme do asfalta: počeci evropeizacije Beograda”.

Stanko Crnobrnja 19. maja izlaže na temu „Ljuljaj me nežno. Prva srpska zlatna ruža Montrea”, a drugog juna Bojana Bursać Džalto govori o izazovu brendiranja evropskih gradova – od Ajfelovog tornja do „Beograda na vodi”.

Sledi predavanje dr Snežane Veljković (16. juna) „Hipokrat u Velikom ratu – savezničke medicinske misije u Srbiji 1914–1918”.  „Drugi i Drugost u tradiciji Zapada i Istoka”– tema je dr Davora Džalta 30. juna. O odevanju u modernoj Srbiji govori Draginja Maskareli 14. juna. Prijave za posetioce su obavezne preko telefona 4045-400, a serijal se nastavlja na jesen.