Razgovor sa samim sobom

Božidar Džmerković (1930) prisutan je na likovnoj sceni preko šest decenija, a poetika njegovog stvaralaštva, u grafici i slikarstvu, vezuje se za figuraciju rešavanu prevashodno u funkciji plastičkih fenomena. U tako bogatom umetničkom iskustvu autor nastavlja kontinuirano da neguje svoje kreativne impulse tragajući za harmonijom i lepotom vizuelnog u kompoziciji. „Slikarstvo me je odvelo u grafiku”, rekao je u jednom razgovoru Džmerković. Očito, čitavo njegovo stvaralaštvo može se percipirati i kao produbljivanje likovnog izražavanja kroz različite umetničke oblasti.

Upravo Džmerkovićeva izložba slika u Umetničkom paviljonu „Cvijeta Zuzorić” utemeljuje verovanje u slikarsku tajnu, u kreativno promišljanje i prepoznavanje osobenog u stvaranju vlastitog umetničkog prosedea. Na otvaranju ove izložbe Matija Bećković je podsetio da su slike nastajale u samotničkoj tišini, nikad bez stvarnog povoda, a uvek iz razgovora sa samim sobom.

U genezi Džmerkovićeve motivske građe dominira mrtva priroda koja je tematski okvir njegovih grafika, kolaža i ove izložbe slika. Referirajući sopstvenu ideju da je oblik noseći stub u arhitekturi slike, autor sa merom morandijevske paradigmatične osetljivosti varira kompoziciono jednostavna i prijemčiva rešenja. Ako su Morandijeve mrtve prirode bazirane na tradiciji slikarstva 14. veka, Džmerkovićeve slike, kao i čitavo njegovo stvaralaštvo, utemeljeni su na kulturi moderne i uzorima njegovog profesora Marka Čelebonovića. Asocirajući na uobičajeni aranžman porodičnog ambijenta – vaze, voće, cveće, kutije – on stvara slike plemenite materijalne vrednosti, a bogatim svetlosnim gradacijama temperira zračenje kompozicije. Svetlost i prostor su kategorije autorove koncentracije. „Sklopu moje ličnosti odgovaraju prigušeni tonski odnosi – denfovani zvuci koji pojačavaju imaginaciju i tajanstvenost koju želim da postignem”, zapisao je. Potvrđuje se da je veći deo onoga što registrujemo i kako na to reagujemo iz jednog u drugi trenutak zapravo kontrolisano u nevidljivim delovima našeg saznajnog i senzibilnog bića koje čuva ogromno obilje životnih i kreativnih mogućnosti.

U Džmerkovićevom životnom i stvaralačkom veku posebno mesto zauzima njegov pedagoški rad i panegirici generacija studenata sa Akademije/Fakulteta primenjenih umetnosti. „Nije čovek ni čaršije ni partije. Sa mnogo sumnje, ali i radosti, čitavog umetničkog rada, tragao je za zrncem stvaralačkog smisla. Kao student, kad sam prvi put stao pred njegove slike, zadrhtao sam i shvatio, kao kod Nastasijevića, da sam te majke sin”, piše Jovica Veljović, danas profesor u Hamburgu.

Ambijent pun stvaralačkog naboja i emocija, kao i razmena energije koji su ga pratili u radu sa studentima, danas je ustupio mesto Džmerkovićevom radu u osami i tišini, a njegov „nedeljni mir” i vlastito vreme (između četiri zida ateljea u selu), je noć. Očito, moć noćnog stvaranja oslobađa energetski potencijal i akumulirane tajne nivelišući egzistencijalni grč u koncentrovan sadržaj rada. Stvaralačka posvećenost se meri i slikarskom produkcijom danas izloženih 190 radova koji su nastajali tokom protekle dve decenije.

Fizičar bi rekao: kad čovek sve shvati onda nema mesta za boga u svemiru. Ako religija mora naš strah i usamljenost da zaštiti, onda umetnost mora da ubedi ljude da im je potrebna, da im je potrebno nešto čistije i autentičnije od onoga što dobijaju na drugi način, od svih drugih poslova. Božidar Džmerković je ovu mantru o umetničkom vjeruju nastavio da ponavlja u znaku svog senzibiliteta. Jer, „sumnja u postignuto za mene je večiti stimulans”, jedno je od njegovih stvaralačkih načela.