U Srbiji najveći negativni prirodni priraštaj u poslednjih 70 godina

U Srbiji je u prošloj godini zabeležen negativni prirodni priraštaj od 38.021 stanovnika, što znači da je naša zemlja, ne računajući teritoriju KiM,  u demografskom smislu za godinu dana ostala bez stanovništva veličine grada poput Zaječara, Kikinde ili Sremske Mitrovice.

Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, tako značajan negativan prirodni priraštaj izraz je razlike između prošlogodišnjeg malog broja novorođenih (65.657 živorođenja) i relativno velikog broja umrlih (103.678).

Goran Penev, iz Centra za demografska istraživanja Instituta društvenih nauka, kaže da je manji broj živorođenja nego 2015. zabeležen 2013. godine (65.554), dok je rekordan broj umrlih (106.771) bio 2005.

Međutim, kako ističe, prošlogodišnja razlika između negativne i pozitivne komponente rekordna i najveća je od završetka Drugog svetskog rata. U 2015, u poređenju s prethodnom godinom, negativan prirodni priraštaj povećan je za 3.235 stanovnika.

U Srbiji je stopa umiranja lane bila 14,6, a stopa rađanja 9,3, što znači da je u nekom zamišljenom naselju od hiljadu stanovnika umrlih bilo 14,6, a živorođenih 9,3.

Tako je u 2015. došlo do rekordne negativne stope prirodnog priraštaja od 5,4. U većini evropskih država stopa prirodnog priraštaja je pozitivna, dok je negativna u petnaestak, uglavnom bivših socijalističkih zemalja.

Prošle godine jedino je Bugarska, sa minus 6,2 na 1.000 stanovnika, imala veću negativnu stopu prirodnog priraštaja od Srbije.

Poznato je i to da Srbija (bez KiM) negativan prirodni priraštaj beleži još od 1992. Goran Penev iznosi podatak da je u Srbiji od tada do 2015. ukupan broj umrlih veći od broja živorođenih za 626.000, s tim što je u poslednjih deset godina negativan prirodni priraštaj stalno iznad 30.000.

S druge strane, najnoviji podaci Republičkog zavoda za statistiku ukazuju i na neke pozitivne trendove: prošle godine registrovano je najduže očekivano trajanje života (72,6 godina za muškarce, 77,7 za žene), najmanja smrtnost odojčadi (346 ili 5,3 na 1.000 živorođenih), a nastavljeno je i smanjenje broja samoubistava (1.064 ili 15 na 100.000 stanovnika).

Na pitanje zašto se u Srbiji povećava broj umrlih, Goran Penev kaže da je to pre svega rezultat intenzivnog starenja stanovništva i, u poslednjih nekoliko godina, ulaska tzv. bebi-bum generacija, rođenih u periodu posle Drugog svetskog rata, u kategoriju starijih od 60 godina.

Onih u životnom dobu od 60 do 64 godine u 2015. bilo je za 50 odsto, ili za oko 200.000 više nego 2005! Svi pokazatelji – prosečna starost stanovništva, indeks starenja, udeo starijih od 65 godina (za trećinu ih je više nego onih uzrasta do 15 godina) – upućuju na to da smo jedna od demografski najstarijih nacija u Evropi.

Zbog toga nije neočekivano da naša statistika godišnje beleži više od 100.000 umrlih. Prošle godine u tom pogledu nije zabeležen rekord, ali stopa mortaliteta je najviša jer se broj stanovnika u Srbiji svake godine smanjuje (procena za 2015. je 7.095.000).

Smrtnost stanovništva, i pored njegove sve veće starosti, može se smanjiti pre svega preventivnim delovanjem zdravstvenog sistema. Nije dovoljno, primećuje dr Penev, samo izgraditi moderne kliničke centre nego treba stvoriti takav sistem prevencije koji će doprinositi poboljšanju zdravlja stanovništva, pa i onih starijih.

U tim uslovima očekivano trajanje života moglo bi značajnije da se poveća i tada ne bismo bili među desetak zemalja s najkraćim životnim vekom u Evropi.

Prošle godine stagnacija je registrovana i kod nivoa fertiliteta, koji je kao i 2014. statistički iznosio 1,47 dece po ženi u reproduktivnom periodu. Međutim, kod nas je već punih šest decenija stopa fertiliteta ispod nivoa potrebnog za prostu reprodukciju (2,1 dete po ženi), a poslednjih godina ona je za oko trećinu ispod tog nivoa.

Stope fertiliteta pokazuju i to da žene kod nas sve češće rađaju u tridesetim godinama života, što znači da je nastavljena tendencija odlaganja rađanja.

Sagovornik „Politike“ kaže da je na porast broja rađanja moguće uticati merama države. Primer je Rusija, koja već nekoliko godina beleži pozitivan prirodni priraštaj, iako je, kao i u Srbiji, on prvi put bio negativan 1992, a krajem devedesetih registrovano je i po milion stanovnika negativnog prirodnog priraštaja godišnje.

I u drugim evropskim zemljama merama države se podstiče rađanje, ali kod nas je problem u tome što se mlade žene suočavaju s nezaposlenošću i nesigurnošću radnog mesta, što znači da kada ostanu bez posla većinom teško mogu da nađu novi. Zato mnoge od njih maksimalno odlažu trenutak rađanja.

Sve to, u krajnjem ishodu, utiče na stopu fertiliteta, koja je daleko ispod proste reprodukcije stanovništva Srbije.