O Rusiji, iz interesa

Dve opsežnije analize srpsko-ruskih odnosa, objavljene nedavno na stranicama „Politike”, povezuje stav da je Srbija samo sporedni kolosek imperijalnih interesa Rusije, a priče o bliskosti dva naroda proizvod su srpskih zanosa i mitologema. Da bi ga potvrdili, autori su najpre morali prevrednovati dosadašnje istorijske činjenice, a potom i iskustva savremenika saobraziti željenim zaključcima.

Argumente za stav o interesnoj određenosti ovih odnosa i zalaganje za njihovu demitologizaciju novinar M. Mišić potražio je („Iz Rusije, bez ljubavi”, 3. april) na simpozijumu CEAS-a, organizacije čija čelnica J. Milić NATO proglašava „prirodnim saveznikom Srbije” i rezignirano priznaje da „Rusija nažalost postoji”. Potom se njihov istorijski pregled zasnovao na saopštenju M. Bešlina, istoričara koji je u haškom ključu već izvršio redakciju naše novije istorije, utvrđujući kontinuitet srpskih zločinačkih ratova, od četnika do R. Mladića, i genocid, etnička čišćenja i silovanja kao njihov metod, zbog čega on, s jedne strane, znanstveno podupire „istinu” o genocidu u Srebrnici, a s druge se, sa svojim interesnim istomišljenicima, zalaže da NATO žrtvama (J. Milić) i jasenovačkim žrtvama (K. Grabar Kitarović) „ne treba manipulisati”.

Iako Srbi i Rusi već hiljadu godina pripadaju istom kulturnom krugu naroda, a o njihovim odnosima i susretima postoje brojna svedočanstva u radovima M. Ekmedžića, S. Živanova, M. Jovanovića, N. Popovića, V. Đuretića, M. Kovića i drugih, pokazalo se da je za potrebe NATO redakcije pogodnija zadata istoriografija. „Istorija bi”, kategoričan je i drugi „Politikin” novinar B. Jakšić, „pokazala da je Rusija više koristila Srbiju, nego pomagala.” („Balkan na strateškom radaru Moskve”, 1. jula) Krajnji cilj ruske politike je, po njegovom mišljenju, uvek bio „da od saveznika napravi poslušnika” i za te potrebe ona „podstiče velikosrpski nacionalizam u cilju njegove rusifikacije”, ambicije o nacionalnoj srpskoj državi koja podrazumeva povratak Kosova i pripajanje Republike Srpske i podržava sve što slabi „vrednosti koje promovišu NATO i EU”.

Po logici zadate istoriografije i Arhangelski sabor Kremlja (grobna crkva ruskih careva iz 16. veka) živopisan je likovima Simeuna Mirotočivog, Svetog Save i kneza Lazara iz imperijalnih razloga Ivana Groznog (koji je i po očevoj i majčinoj liniji imao srpske krvi), a kako po B. J. ovde ima „dovoljno onih koji žive u mitu istorije” i drevne duhovne veze i prosvetni podvižnici su izmišljotina iako se i danas najveći broj srpskih srednjovekovnih rukopisa van zemlje (posle Svete gore) nalazi u Moskvi, Sankt Peterburgu, Kijevu i Odesi. Sveštenik M. Suvorov je još 1725. godine, na molbu mitropolita M. Petrovića, u S. Karlovcima otvorio „Prvu rusko-slovensku školu”, a „Knjiga prošnje u Rusiji” iz 18. veka svedoči da su srpski manastiri u vreme turskog ropstva opstajali zahvaljujući prilozima iz Rusije. Šta je iracionalno? Jakšićeve pohvale američkoj demokratiji u godinama nakon bombardovanja Srbije ili zahtev srpskog mitropolita Petru Velikom: „Ne tražimo novac, već prosvećenje, oružje naših duša. Budi nam drugi Mojsije i izbavi nas iz Egipta neznanja.” Iracionalni su zanosi s kojima su Srbi kretali ka Rusiji da bi ratovali protiv Prusa, Tatara, Turaka i Napoleona, a interesi su razlog što je u srpskom (Bahmutskom) puku ratovao i čuveni Ljermontov. Iz imperijalnih razloga je i A. S. Puškin napisao pesmu o Karađorđu i njegovoj kćeri, a u nedovršenom romanu „Arap Petra Velikog” pisao je o grofu Savi Vladislaviću. I hiljade ruskih dobrovoljaca (među kojima 700 oficira) su 1876. iz interesa došle u Srbiju (iako Rusija nije podržala srpsku objavu rata Turskoj). Slovenski komiteti po celoj Rusiji prikupljali su pomoć Srbiji, a Petar Ilič Čajkovski komponovao „Srpsko-ruski marš”. Takvom tumačenju nisu prepreka ni kapela u Aleksincu, ni grobnice ruskih vojnika, koje svedoče o spremnosti da se za zajedničke ciljeve položi i život, niti upozorenje Dostojevskog da će se „Srbi... uveriti da je ruska pomoć bila nesebična i da Rusi, ginući za Srbiju, nisu imali nameru da osvajaju”. Nasuprot Fjodoru Mihajloviču, za J. Milić, znanstvenika M. Bešlina i novinare „Politike” pukovnik N. Rajevski i general M. Černjajev, kao i M. Miloradović, A. Karađorđević, S. Zorić, dobrovoljci i učesnici srpskih i ruskih ratova, ostaše avanturisti ili silovatelji. A. S. Homjakov, koji je Srbe nazivao „zemnom braćom po rodu, a duhovnom po Hristu”, Piščević i Crnjanski, Mihalkov i Kusturica – zanesenjaci i mitomani živopisci Hrama Svetog Save – intereždžije, a pokrovitelji rušitelja groblja u carskom Prizrenu i pretvaranja Hrama Hrista Spasa u Prištini u javni toalet – „prirodni saveznici”.

Statistička je činjenica, priznaje B. Jakšić, da entuzijazam prema EU opada.

Možda se iz evroatlanske perspektive novinara „Politike” sa stanovišta 168.507 evra dotacija CEAS-u (za 2015) mogu razumeti razlozi ove interesne logike. Dubina i složenost srpsko-ruskih odnosa – ne.

Niti „imperijalni” razlozi zbog kojih A. Zaldastanov Hirurg i Noćni Vukovi sa skupova stotina hiljada ljudi upućuju podršku Srbiji, moskovski navijači na transparentima ispisuju: Krim – Rosija, Ukrajina – Rosija, Aljaska – Rosija, vse Rosija krome (osim) Kosovo, Kosovo – Serbija!

A Zvezdini, mitomanski zabludelo, odgovaraju: „Hvala, Evropo, mi možemo bez tebe, savez sa Rusija, a druge ko ...!”

Sociolog, Zrenjanin