Najlepše je ne biti prisutan

U istoriji savremene umetnosti u Srbiji Bogoljub Boba Jovanović (1924) bitna je autorska pojava, a njegove dve samostalne izložbe održane 1953. godine u Beogradu (ULUS i Grafički kolektiv), markirale su značajne tokove u beogradskom slikarstvu druge polovine 20. veka i iskorak iz tada vladajućih ideoloških shema. Danas su u Kolekciji Muzeja savremene umetnosti antologijski Jovanovićevi radovi iz šeste decenije: crteži iz ciklusa Mađioničari i Poslovice kao i apstraktna slika K-55 koja je u svojim estetskim, vremenskim i prostornim koordinatama jedna od repernih tačaka tog perioda. Ipak, budućnost je izmenila početni zamah Jovanovićeve karijere, a umetniku se gubi trag iz domaće sredine. Danas znamo da su pored Beograda, Pariz i Njujork geografski i duhovni centri koji su obeležili slikarev život. Verovatno je posledica Jovanovićevog umetničkog koncepta u znaku reke ponornice i drastično izmenjen socijalno-politički kontekst u Jugoslaviji posle 1945. godine koja je i jedan od uzroka umetnikovog preseljenja iz Beograda u Pariz (1953) i iz Pariza u Njujork (1960). Moj temperament nije mogao da dođe do izražaja u okolnostima pod kojima sam živeo u Beogradu, izjavio je. Bez obzira na turbulencije i nemire koji su pratili njegov život, Jovanović je nastavio da stvara ali nije izlagao. Ipak, legenda o slikaru se rodila, a Mangelosova teza Najlepše je ne biti prisutan, kao da je imala svoj recidiv u slikarevoj strategiji čije je delo bilo poznato najužem krugu kolega, istoričara i kritičara u domovini.

Sudeći po fragmentarno očuvanom delu i nehomogenoj produkciji, očito je reč o izuzetno senzibilizovanoj ličnosti, Strancu lišenom velikih društvenih ambicija. U hronologiji značajnih datuma je i 2006. godina kada posle 53 godine ponovo izlaže u Beogradu, u Grafičkom kolektivu, a ova treća samostalna izložba Povratak slikara ili Kako je nastala legenda o Bogoljubu Bobi Jovanoviću u istorijsko-umetničkoj vizuri fokusirala je jedinstven stvaralački segment iz šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka, izbor radova koji su nastali u Njujorku. Umetnikovo ponovno uvođenje na našu likovnu scenu nastavljeno je 2014. godine kada je povodom jubileja 20 godina rada Galerije Cepter, muzej Cepter ustanovio nagradu „Stojan Ćelić” koja treba da doprinese valjanoj istorizaciji stvaralačkog opusa umetnika koji nisu adekvatno valorizovani u našoj istoriografiji, a čiji je prvi laureat Bogoljub Jovanović. Ambiciozni profesionalni poduhvat su obimna monografija čiji su autori dobri poznavaoci umetničkih tokova Ivana Simeonović Ćelić i Ješa Denegri i nova izložba Bogoljuba Jovanovića Povratak bludnog sina u Muzeju Cepter. Kontekst nagrada – monografija- – izložba na određeni način premošćuje vremensku distancu i kako-tako povezuje fragmentarno delo i događaje u rasponu od preko šest decenija. Naime, nije lako rekonstruisati stvaralačke tokove ovog slikarstva jer su mnogi radovi uništeni, izgubljeni... Tako, kad se selio iz Pariza u Njujork slikar je uništio sve radove. Ipak, sudeći po sačuvanom, Jovanović je najviše crtao, a po sopstvenom svedočenju kada se osamdesetih vratio u Beograd prestao je aktivno da slika. Neminovna je bila i fragmentarnost ovog izbora u Muzeju Cepter koja obuhvata mahom rane studijske crteže, portrete, krokije, autoportrete i manji broj slika među kojima se izdvaja Portret oca, danas u privatnoj kolekciji. Figura je u centru Jovanovićevog poetskog diskursa od početka, a fazu apstraktnog slikarstva iz druge polovine 50-ih i dela 60-ih godina smenila je takođe figuracija u kojoj su narodne skaske, poslovice i sarkastični komentari o mađioničarima ovog sveta metastazirali u fantasmagorične pojave. Zasebno je u Cepteru predstavljen ciklus njujorških slika na papiru subverzivnog tona i gotovo grotesknih i karikaturalnih čovekolikih fizionomija, koje su izlagane 2006. godine.

Već u ranim radovima bili su očigledni njegova darovitost i energija inteligentnog i sofisticiranog homo ludensa. Tipični tonovi njegovih radova su enigmatično, afektivno, ekspresivno, sugestivno, zavodljivo, moćno, aluzivno. Sublimacija opsenarskog prostora u noćnim seansama slikara, realno-fiktivno vreme, noćno svetlo, zvezdano nebo i obrisi megalopolisa, fluidni momenti i krhkost usamljenog čovek u svetu, u njujorškoj noći, u neodređenom prostoru, lakonsko saopštavanje ili duhoviti crnohumorni ton tek su neke od osobina Jovanovićevog stvaralaštva. U istorizaciji epohe modernizma u kontekstu eksjugoslovenskog kulturnog prostora Jovanovićevo delo je više od epizode – ono je izazvalo i izaziva veliku pažnju (posebno ciklusi Mađioničari i Poslovice i slika K-55) u stručnim krugovima. Isto tako, Jovanovićevo delo je izdržalo stroga kritičarska prevrednovanja, reinterpretacije, kategorizacije, klasifikacije i periodizacije srpskog modernizma.