Autentično lice „svetosavskog" laureata

Dok je Fotije, vladika dalmatinski, u srpskom manastiru Krupi, na ovogodišnjoj hramovnoj slavi Uspenja Presvete Bogorodice, kačio Orden Svetog Save na crvenoj svilenoj traci oko vrata konzervatora Miljenka Domijana, kaluđeri su pojali: „Dostojan, dostojan...” („Slobodna Dalmacija”, 29. 8. 2016).

Domijana je za orden predložio Fotije, Sveti arhijerejski sinod SPC doneo je pozitivno rešenje, a patrijarh je potpisao takvu odluku. Da li bi mladi monasi pevali slavopojku Domijanu, odlikovanom po volji arhijereja, da je neko od njih pročitao Domijanov intervju „Vijencu” (br. 43/III, 24. 8. 1995), glasilu Matice Hrvatske?!

Dakle, dvadeset dana posle sloma Krajine, pod trijumfalnim naslovom „Sad smo svi Hrvati”, a na pitanje „u kakvom ste stanju zatekli pravoslavne crkve”, Domijan odgovara:

„Kao što sam rekao, sustavno smo obnavljali sve sakralne spomenike, i katoličke i pravoslavne, i to bez kompleksa jer je po mom uvjerenju riječ o svekolikoj kulturnoj baštini hrvatskog naroda. Dakle, manastir Krupa i pravoslavne crkve su državnopravno hrvatska kulturna baština, a ne srpska i o tome nema pravo odlučivati ni srpska država niti Patrijaršija u Beogradu, nego jedino hrvatska država.”

Da ne bi bilo sumnje u značenje i domete hrvatske „svekolikosti” Domijan poentira: „Baštinik je hrvatski narod, a baština je svekolika i obuhvaća sve sakralne spomenike, dakle i pravoslavne i židovske provenijencije, na državnom teritoriju Republike Hrvatske.”

Ali, laureat Domijan ide korak dalje od doktrine tzv. hrvatskog državnog prava. Jer, on, zapravo, ne kroatizuje srpsku crkvenu baštinu već je „vraća” u „autentično”, domoljubno krilo, u katolički fond, pa kaže:

„Na ovom području ni jedna pravoslavna crkva nije srušena i na to možemo biti ponosni, osobito zato što su većinom izgrađene u razdoblju od 12. do 15. stoljeća kao katoličke bogomolje u gotičkom i romaničkom stilu, dok su u 18. stoljeću adaptirane za pravoslavni kult i kao takve traju i danas. Dakle, ako bi rušili –  rušili bi svoje. Primjer takvog spomenika pruža parohijska crkva u Smokoviću, razorena u akciji ’Maslenica’ za koju smo znali da je umjesto Sv. Đurđa nekad bila Sv. Juraj i da potječe iz 13. stoljeća.”

Ovakva tvrdnja je bez presedana čak i u hrvatskoj istoriografiji Dalmacije. Dok se pravaški ideolozi (Starčević i Pavlinović) trude da srpsko prisustvo u Dalmaciji i Hrvatskoj predstave kao posledicu megaincidenta, civilizacijskog onečišćenja (osmanlijske okupacije), po Domijanu Srbi preotimaju katoličke crkve tek posle odlaska Turaka iz Dalmacije.

Iz prethodnog citata vidljivo je da Domijan sam sebi skače u usta tvrdeći, najpre, da u zadarskom zaleđu nije srušena nijedna srpska crkva, a onda kaže da je „razorena” ona u Smokoviću (1993). Pre „Oluje” u okolini Zadra srušene su i srpske crkve u Zemuniku Donjem (1992), Kašiću (1993), Crnom (1993) i Jagodnji (1991–1993), a 1996, a na prvu godišnjicu „Oluje”, minirana je monumentalna Crkva Svete Nedelje u Karinu, na samoj obali Jadrana (M. Budimir: „Spomenička baština Srba sa područja današnje RH”, Beograd 2013). Na stranu što u Domijanovo knjigovodstvo ne ulaze sve ostale, devastirane (granatirane, opljačkane, oskrnavljene, demolirane, zapaljene) pravoslavne bogomolje.

Ipak, biser Domijanove opservacije je negiranje srpske svetovne baštine i srpske književnosti u Dalmaciji:

„Nije srušena ni kula Stojana Jankovića, hajduka koji je to zdanje dobio na dar od Venecijanaca zbog njegove borbe protiv Turaka. Ranije je ta kula bila ljetnikovac rimskih biskupa, a kasnije je u njoj živio i pisao Vladan Desnica kao hrvatski pisac.”

Prvo, Domijan pokušava da prikrije činjenicu da je Dvore (Kulu) Jankovića, u selu Islam Grčki, opljačkala i delimično razorila hrvatska vojska u januarskoj ofanzivi 1993. godine. Tada je granatirana i oštećena porodična crkva porodice Janković–Desnica, a oskrnavljen je i grob pisca Vladana Desnice koji se nalazi u ovoj, Crkvi Svetog Georgija, sagrađenoj u sklopu Dvora. Ispred škole u Islamu Grčkom tada je uništen i spomenik Vladanu Desnici, kao i spomenik Simi Matavulju koji je podigao sam Desnica.

Drugo, inventivni Domijan proglašava za „hajduka” Stojana Jankovića, komandanta udarne uskočke vojske koja je pod venecijanskom (mletačkom) zastavom ratovala protiv Turaka u Kandijskom i Morejskom ratu, a zbog ratnih podviga odlikovan je venecijanskom titulom Viteza Svetog Marka.

Treće, Dvore Jankovića, verovatno najznamenitiji spomenik srpske svetovne baštine zapadno od Drine, mletački generalni providur Dalmacije Antonio Barbaro dodelio je 10. avgusta 1670. godine Stojanu Jankoviću zbog njegovih i ratničkih zasluga njegovog oca Janka Mitrovića i oni, Dvori, nisu bili vlasništvo imaginarnih „rimskih biskupa”, već rezidencija turskog velikaša Jusuf-age Tunića (B. Desnica: „Istorija kotarskih uskoka” I, Beograd 1950. dok. br. 173).

Mesec dana pre štampanja Domijanovog intervjua benkovački gimnazijski profesor Nenad Kosović („Vojska Krajine”, jul 1995) napisao je: „Selo (Islam Grčki) i Dvore (Jankovića) su porušili, grob njegov (Desničin) oskrnavili, zemne njegove ostatke uznemirili, oni koji su juče, koji i danas o njemu govore da je on veliki hrvatski, dakle njihov, pisac.”