Hoće li srpski o(p)stati srpski u BiH

Malo je jezika u svijetu čiji su integritet i identitet do te mjere ugroženi do koje je ugrožen srpski, naročito u Bosni i Hercegovini.  Odbrana identiteta i kulturnog prostora srpskog jezika u Bosni i Hercegovini neodvojiva je od pitanja opstanka srpskog naroda u tim (državnim) granicama i predstavlja ne samo lingvističko nego i opštekulturološko i patriotsko-političko pitanje. 
Težnja Bošnjaka da se održavotvore kroz BiH u cjelini uključuje i unifikaciju jezika na državnom nivou, u korist naziva bosanski, odnosno vodi ka stvaranju tzv. bosanske nacije, koju bi sačinjavali svi koji u BiH žive, pa prema tome i Srbi. Bošnjačka filologija i politika već su ozbiljno odmakle u svojim „postignućima“, čemu je pokazatelj i to što je za relativno kratko vrijeme i pored otpora od strane i srbistike i kroatistike ipak institucionalizovan naziv jezika kao bosanski, a ne kao bošnjački. Time je doveden u pitanje status srpskog jezika u BiH, a podržan je i institucionalnim statusom imena bosanski jezik u Srbiji, njegovom upotrebom u okviru tzv. manjinskih jezika, čime se uspostavlja analogija – ako je bosanski priznat u Srbiji, zašto ne bi bio i u samoj Bosni, odnosno i u Republici Srpskoj, u čijem Ustavu – da ne bi bio imenovan bosanski, nije imenovan ni srpski, nego se službeno ime jezika krije iza perifrastične konstrukcije „jezik srpskog, jezik hrvatskog i jezik bošnjačkog naroda“?! Te činjenice upućuju na to da se status srpskog jezika i naroda u Bosni i Hercegovini mora odrediti u međuodnosu sa bošnjačkim filološko-ideološkim programom, s obzirom na brojnost bošnjačke nacionalne zajednice u Bosni i Hercegovini i njenu otvoreno ispoljenu hegemonističku politiku na državnom nivou. A na tom putu Bošnjaci slijepo slijede već „isprobani“ hrvatski filološki model, utemeljen u tezi da su regionalne varijante policentričnog srpskog jezika posebni standardni jezici, pa do posebnog standarda stižu prisvajanjem „varijante“ poznate krajem dvadesetog vijeka kao bosanskohercegovački standardnojezički izraz, na osnovu koje standardizuju njena hrvatska obilježja kao bošnjačku jezičku specifičnost, uz dodatak nešto orijentalizama u leksici. Toj nazovivarijanti doprinos je dala i polarizovanost Pravopisa iz 1960. godine, dviju matica – Srpske i Hrvatske, pri čemu je kroatizirano ijekavsko latinično izdanje Matice hrvatske opismenilo sav ijekavski prostor srpskog jezika. Zato Bošnjaci, kao i Hrvati, prisvajaju i ijekavicu i Srbe ijekavce, čiji jezik sada već otvoreno – ako im uopšte u BiH i priznaju pravo na jezik – smatraju regionalnim etnolektom ili srpskom varijantom bosanskog jezika. Naime, u nizu teza koje su do sada iznosili bošnjački lingvisti – da bi se pronašlo kakvo-takvo „naučno“ obrazloženje za imenovanje jezika bosanskim – u posljednje vrijeme se zastupaju stavovi koji negiraju jezički identitet Srba u BiH. Po njima – srpski jezik u BiH ne postoji – a to je očito u stavovima Hasnije Muratagić-Tuna, profesorice na Filozofskom fakultetu u Sarajevu, koja u knjizi Bosanski, hrvatski, srpski aktuelni pravopisi – sličnosti i razlike smatra da je bosanski državni jezik BiH, zanemarujući u njoj Srbe i srpski jezik tvrdnjom da se u državama nastalim raspadom SFRJ „govori o posebnim standardnim jezicima“ te da se „jezička posebnost kodificira u ustavima Hrvatske – hrvatski jezik (1990), Jugoslavije (Srbije i Crne Gore) – srpski (1992), Bosne i Hercegovine – bosanski jezik (1993. godine prema popisu stanovništva iz 1991. 90 odsto /Bošnjaka, odnosno Muslimana/ izjasnilo se da je njihov jezik bosanski)“. Ništa drukčije nisu predstavljene državne pretenzije bosanskog  u shvatanjima lingviste Senahida Halilovića, koji se u radu „Jezička stvarnost u Bosni i Hercegovini“ otvoreno zalaže za jezičku asimilaciju Srba i Hrvata, izmislivši „općebosanski standard“, a preko teze da su bosanskohercegovački Srbi (i Hrvati) prihvatili za svoj jezik jezički standard „stranih centara“ koji u realizaciji predstavlja samo srpsku ili hrvatsku varijantu bosanskog jezika, „koje se uvjetno mogu označiti kao hrvatski bosanski i srpski bosanski“, jer „jezik Hrvata odnosno Srba u BiH, i kad se doživljava i naziva hrvatski odnosno srpski, nije isto što i hrvatski u Hrvatskoj ili srpski u Srbiji“.
Bošnjački lingvisti, dakle, nastoje proglasiti govornike srpskog jezika u BiH dijasporom „zvaničnog Beograda“, a njihovi stavovi upućuju na sadašnju i buduću ugroženost imena i statusa srpskog jezika i srpskog naroda van granica Srbije. Zato je neophodno da srpska državna i jezička politika ne zaboravljaju da samo pod okriljem srpskog jezika Srbi pripadaju istom narodu, te da se proces njegovog preimenovanja i sprovodi s ciljem dehomogenizacije Srba i njihove kulture u granicama novonastalih država. Republika Srpska nema ni institucionalne ni dozrele snage u intelektualnoj eliti koja bi se bavila statusom jezika, pa ako se Srbija kao matica ne postavi zaštitnički, uskoro (a uskoro je u datim relacijama i u životu naroda i kulture i vrijeme od 100 godina) – uskoro će se pripovijedati da su nekad Srbi i u Bosni i Hercegovini govorili srpskim jezikom.
Filozofski fakultet Univerziteta u Istočnom Sarajevu