Huligansko bratstvo i jedinstvo

Dugometražni igrani film „ZG80” mladog hrvatskog reditelja Igora Šeregija pripada onoj grupi filmskih dela za koje se kaže: vrlo dobar debitantski film. Uz to, ovo je i scenaristički i rediteljski vrlo dobro sročena populistička akciona, dinamična i krajnje zabavna komedija na jednu, inače, veoma ozbiljnu, nimalo naivnu i nimalo duhovitu društvenu temu – temu obesnih fudbalskih navijača, huligana.

Ova tema nimalo nije strana ni evropskoj ni svetskoj niti takozvanoj regionalnoj kinematografiji u okviru kojih su, naročito tokom osamdesetih godina prošlog veka, proizvedeni žanrovski i po autorskom angažmanu različiti, ali tematski krajnje bliski filmovi. Od „Ratnika podzemlja” Voltera Hila (1979), preko serije britanskih i italijanskih filmova sa potpisima Alena Džona Klarka i Rikija Tonjacija, preko američkih filmova Tonija Kleja i Leksija Aleksandera, do vanserijskih, dubokoumnih „Metastaza” hrvatskog reditelja Branka Šmita i sasvim solidnog „Šišanja” srpskog reditelja Stevana Filipovića.

U slučaju Šeregijevog filma „ZG80”, koji po mnogo čemu ima „retro šmek”, osvežavanje poznate filmske teme ponajviše se ogleda upravo u humoru na koji se oslanja priča o navijačkoj subkulturi i ogledaju društveni problemi omladine jednog doba. Onog, tik pred raspad Jugoslavije.

I dok je scenarista Šmitovih „Metastaza” Ivo Belanović hirurškim nožem zasecao u tkivo posleratnog hrvatskog društva, taj isti scenarista u Šeregijevom filmu vraća svoju vremeplovsku mašinu unazad i pripoveda (zajedno sa Robertom Cukinom) kako je stvar sa huliganima u nas, tadašnjoj Jugoslaviji, stajala krajem osamdesetih, kada je ovaj društveno nepoželjan „proizvod” masovno bio uvezen sa Zapada – prevashodno sa fudbalskih terena britanskog ostrva.

Mesto i vreme radnje je Beograd – Marakana 1989. godine. Glavni akteri su Bed blu bojsi, obesni navijači zagrebačkog „Dinama”, koji su bratski podržani od strane inače konkurentske Torcide (navijači splitskog „Hajduka“) krenuli iz Zagreba vlakom do Beograda, ne toliko da bi navijali koliko da bi se obračunavali sa Ciganima („zvezdaši“) na njihovom terenu (usput i sa Grobarima), da bi se kući vratili vozom – dobro isprebijani, na finalni obračun sa jugoslovenskom narodnom milicijom... Drugim rečima, ovo je film o provodu BBB u BG, tokom poslednjeg organizovanog navijačkog putovanja, koje se pretvorilo u navijački rat na beogradskim ulicama. Samo godinu dana pre onog čuvenog revanša na zagrebačkom Maksimiru 1990. posle kojeg svi znamo šta je bilo.

Dakle, mogao je „ZG80” da bude i ozbiljna filmska drama, ali na sreću nije. Gledljiva je i okretna ovo komedija sa antiherojima u kojoj ćete čuti svo „bogatstvo” huliganskog psovačkog rečnika. I na ekavici i na ijekavici. Nebitno, suština mu je ista. Hrvatsko-srpska ili srpsko-hrvatska svejedno je, jer ovo i jeste film koji negde iz drugog plana ukazuje upravo na huligansko bratstvo i jedinstvo i istovetne obrasce ponašanja.

Da je Šeregijev film neka vrsta predistorije Šmitovim „Metastazama”, osim istog scenariste, ukazuje i jedan od glavnih likova – Krpa, ponovo u tumačenju Renea Bitorajca. Njemu i ostaloj hrvatskoj glumačkoj bratiji pridruženi su i srpski glumci. Marko Janketić kao beogradski pripadnik BBB-a, Miloš Timotijević kao vođa Delija. Tu je i Nikola Rakočević kao huliganski „domaćin” vezan istim lisicama za huliganskog „gosta” na domaćem terenu (u tumačenju Domagoja Mrkonjića), što je inače jedna od najzanimljivijih i najduhovitijih linija u Šeregijevom filmu. Tu su i izvrsni Danica Maksimović i Mladen Andrejević kao beogradski rođaci Bed blu bojsa, zatim i Vesna Čipčić kao beogradska gospođa što se divi zagrebačkoj kulturi...

Tu su i novobeogradski soliteri, glavna železnička stanica i beogradske ulice kao mesto huligansko-ratnog poprišta i sukoba sa zajedničkim neprijateljem – milicijom, ali i mestom nezaboravne zabave, što je sve tako dobro snimio poznati direktor fotografije Sven Pepeonik. Njegovi doprinosi u dočaravanju i mode i gradske atmosfere osamdesetih godina su veliki i u saglasju sa doprinosima kostimografkinje Andree Kustović i scenografa Dušana Radoičića.

Od Šeregijevog „ZG80” ne očekujte kakav snažni društveni angažman ili osudu društveno nepoželjne pojave što huliganstvo u svakom slučaju jeste. To nije cilj ovog populističkog filma. Šeregi je samo na rediteljski vrlo dobar, dinamičan način, slikao jedno vreme i jednu pojavu bez imalo nostalgije i na komičan način uhvatio period tik pred krvavi raspad Jugoslavije...