Dan reformacije prvi put se zvanično obeležava u Srbiji
Сергеј Беук (Фото лична архива)
Dan reformacije, 31. oktobar, koji čuva sećanje na zakucavanje čuvenih „95 teza” Martina Lutera na vrata katedrale u Vitenbergu, ove godine biće mnogo više od praznika koji pretežno obeležavaju protestantske crkve. Prvi put će na obeležavanju Dana reformacije, na svečanosti u Švedskoj, zajedno sa najvišim zvaničnicima Luteranskog saveza, učestvovati poglavar Rimokatoličke crkve. Biće to uvod u veliki jubilej, pet vekova reformacije, koji se navršavaju 2017. godine.
– Rukopolaganje žena u sveštenice i episkope jeste smetnja u teološkom, međuhrišćanskom dijalogu, ali nije svima jednaka smetnja, budući da postoje reformatske crkve koje ne rukopolažu žene. To pitanje nije samo teološko, već i kulturološko, pa i pitanje tradicije. S druge strane, danas imamo nove, mnogo ozbiljnije probleme i iskušenja pred svim crkvama. Izbeglička kriza, ratovi na Bliskom i Srednjem istoku, ekonomska kriza, sve su to teme o kojima crkve treba ozbiljno da razgovaraju. Pitanje je da li one danas imaju tu snagu, da li mogu da učine nešto na propagiranju mira ili ne? Da li je nama mir ultimativni cilj ili nije? Ako nije, sve je uzaludno. Ako jeste, onda imamo odgovornost prema tome, potpunu: i versku i crkvenu i teološku – kaže Sergej Beuk.
Sa naročitom pažnjom očekuje se Zajednička izjava pape Franje i biskupa Muniba Junana, predsednika Luteranskog svetskog saveza, koji okuplja 145 pokrajinskih crkava i predstavlja 74 miliona hrišćana. Ovaj dokument, koji će biti objavljen u ponedeljak, najavljen je kao „kamen međaš” i izraz postignutog napretka u katoličko-luteranskom dijalogu. Ekumenska svečanost trebalo bi da izrazi i kajanje zbog ogromne patnje koju su prouzrokovali verski ratovi u 16. i 17. veku u Evropi.
U Srbiji, gde tri protestantske crkve imaju status tradicionalnih crkava, dok ih je u registar crkava i verskih zajednica upisano desetak, tribinom u Domu omladine, kako ističu organizatori ovog događaja, prvi put se zvanično obeležava Međunarodni dan reformacije. Na tribini će biti reči o uticaju reformacije na ekonomiju, društveni život, savremenu teološku i filozofsku misao, kao i istoriji reformacije u Evropi i kod nas. Sergej Beuk, programski urednik u Domu omladine i suosnivač Centra za istraživanje religije, politike i društva, kaže da je jedan od ciljeva tribine da se podseti na značaj reformacije, ali i na najvažnije delove duge istorije protestantizma u Srbiji. Kako ističe naš sagovornik, tradicionalne protestantske crkve prisutne su u Vojvodini vekovima. Reformatorska hrišćanska crkva, na primer, koju većinom čine Mađari, osnovana je 1785, a četrdesetak godina ranije u Vojvodini je nastala i prva verska zajednica Slovaka evangelika. Po Zakonu o crkvama i verskim zajednicama, status tradicionalnih, kakav na primer imaju i SPC ili Rimokatolička crkva, imaju i Slovačka evangelička crkva augzburške veroispovesti, Evangelička i Reformatska hrišćanska crkva.
– Od Pančeva do Zrenjanina naći ćete veliki broj protestantskih crkava koje su veoma stare, neke su i sastavni deo gradskih razglednica, poput reformatske crkve u Novom Sadu. Verovatno najprepoznatljivija protestantska crkva u Beogradu, iako decenijama neaktivna, jeste bivša luteranska crkva na Bajlonijevoj pijaci, poznatija kao Bitef teatar. Luteranstvo je u Srbiji, inače, doživelo veliku transformaciju jer su ga do Drugog svetskog rata činili Nemci, a posle Slovaci – kaže Beuk.
On dodaje da u Srbiji danas protestanti čine nešto više od jedan odsto stanovništva, a predstavnici tradicionalnog protestantizma jesu Mađari, koji čine većinu vernika reformatske crkve, i Slovaci, evangelisti.
– To je kod nas zanimljivo, da tradicionalne crkve okupljaju nacionalne zajednice. Međutim, u poslednje vreme primećuje se rast broja vernika Roma u evanđeoskim crkvama, što je, takođe, veoma interesantno. Nažalost, tradicionalne protestantske crkve su vrlo neaktivne, gotovo da uopšte nisu prisutne ni u javnosti ni u medijima, ali ni u ekumenskom dijalogu. On se mahom odvija između Rimokatoličke i Srpske pravoslavne crkve. Kao i druge tradicionalne crkve i verske zajednice, i protestantske organizuju veronauku u školama, imaju pravo na svoje sveštenike u bolnicama i kasarnama, mogućnost da osnuju svoje medije i obrazovne institucije. Ali, nema obrazovnih institucija gde se izučava protestantska teologija – naglašava Beuk.
On ističe da pravoslavna crkva nikada nije imala sukobe sa protestantima, kao i da SPC danas ima relativno dobre odnose sa luteranskim i reformatskom crkvom. Patrijarh Irinej nedavno je bio u poseti jednoj protestantskoj crkvi, Anglikanskoj, što je bio povodom da se podseti na značajan događaj u odnosima SPC i Anglikanske crkve: stogodišnjicu propovedi vladike Nikolaja Velimirovića u londonskoj Crkvi Svetog Pavla. Vladika Nikolaj bio je prvi pravoslavni hrišćanin kojem su anglikanci ustupili svoju crkvu za bogosluženje i propoved.