Regionalizacija ili federalizacija

Povodom teksta Čedomira Antića „Regionalizacija”

Da među srpskim nacionalnim radnicima ne postoji neophodno „jedinomislije” u vezi sa ustavnim uređenjem Srbije, jasno svedoči tekst „Regionalizacija” Čedomira Antića („Politika”, 13. oktobra). On najpre polazi od teze da je promena postojećeg Ustava, koja će se izvesti pod pritiskom pristupnih pregovora sa EU, činjenica koju je neophodno da svi prihvatimo. Radi se o moralno nedopustivom saglašavanju jednog nacionalnog radnika sa nužnošću NATO kriptookupacije Srbije, koja traje od petooktobarskog „majdana”. U uslovima okupacije, narod kao nosilac suverenosti ne može slobodno da izrazi svoju političku volju, pa ni da izabere valjani model decentralizacije države. Otuda je oportuno zadržati važeći Ustav i pored njegovih brojnih mana.

U Antićevom tekstu izostaju detalji o tome kako bi u pojedinostima izgledalo regionalno uređenje Srbije. Jedino je poznato njegovo zalaganje da Srbija zajedno sa regionalizacijom dobije i dvodomni parlament. Povezivanje regionalizma i dvodomnog sistema sugeriše da Antić u senatu vidi predstavništvo regiona. Ukoliko u vezi sa ovim detaljem Antićevog ustavnog plana konsultujemo prof. dr Ratka Markovića, onda možemo doći do sledećeg zaključka: „Autonomne jedinice kao takve ne učestvuju u radu centralnih organa države, one ne mogu kao takve učestvovati u formiranju državne volje. To je zbog toga što autonomne jedinice nisu federalne jedinice, a to je opet, demarkaciona linija koja deli pojam autonomne jedinice od pojma federalne jedinice.” Dakle, Antić regionalizaciju shvata kao federalizaciju Srbije ili je pak predlog sa gornjim domom došao kao posledica njegovog nesnalaženja u ustavnopravnoj materiji.

Jedini argument kojim Antić podupire svoje zalaganje za regionalizaciju Srbije jeste pozivanje na autoritet pok. akademika Miodraga Jovičića. Međutim, Antić prećutkuje činjenicu da je Jovičić regionalno uređenje predlagao za ujedinjenu srpsku državu (suočenu i sa crnogorskom „federalističkom” tradicijom), a ne za Srbiju, koja bi u novoj konstitucionalizaciji izvedenoj pod okupacijom svakako bila „skraćena” i za Kosmet.

Pri tom treba znati i ono o čemu Antić ne govori. Koreni ideologije regionalizma nalaze se u papskoj encikliki Rerum Novarum (1891. godine), a pre svega u encikliki Centesimus Annus (1991. godine). U ovom programu rimokatoličkog korporativizma, regionalizam je utemeljen na načelu supsidijarnosti. To je ključni postulat savremenog evropskog federalizma, koji je shodno principu „nikada nemojte poveravati većoj jedinici ono što može učiniti manja”, unet u Ugovor iz Mastrihta i Evropsku povelju o regionalnoj autonomiji. Drugo uporište iz koga se rodio savremeni evropski regionalizam je pangermanizam, koji je krajem Prvog svetskog rata razvio koncept veštačkih narodnih grupa (Volksgruppen), kao efikasnog sredstva za razbijanje Jugoslavije, SSSR i Čehoslovačke. Kao i vatikanski, i ovaj pangermanski izvor regionalizma oživeo je u vreme rušenja Berlinskog zida. Otuda su u Srbiji projekti regionalizacije uglavnom finansirani iz Nemačke.

Kada je donošen Ustav od 2006. godine predstavnik tzv. Venecijanske komisije je izašao sa stavom da se „Srbija mora regionalizovati”. Polazeći od toga da je Miloševićev režim bio autokratski i centralistički, evroatlantisti današnju Srbiju upodobljavaju postmusolinijevskoj Italiji i postfrankovskoj Španiji. Stoga se, kao i u ovom zemljama, regionalizacija uzima kao mera demokratizacije Srbije. Sledstveno, zagovarajući regionalizaciju, Antić prihvata ovakvu vrednosnu ocenu prošlosti Srbije.

Pozivanje na asimetričnost postojećeg modela teritorijalne decentralizacije, ne može da služi kao argument za regionalizaciju moravske Srbije. U njoj pravna tradicija, istorija, geografija i kultura nisu stvorile bilo kakav regionalni identitet. Uz to, regionalizacijom se vlast ne približava građanima, jer ona stvara jedan novi lokalno-etatistički nivo vlasti koji građane udaljava od države, sa svim opasnim političkim posledicama koje ovo otuđenje donosi. Regionalizacija umnožava administrativni aparat, što u ekonomski i kadrovski siromašnoj Srbiji čini ovaj eksperiment štetnim. Opštine, kao tradicionalne jedinice srpske samouprave, regionalizacijom ne bi jačale, jer bi došle i pod neposredno tutorstvo jedne nove mini-države. Regionalizacija podrazumeva ne samo samostalnu upravu i zakonodavstvo već i finansijsku održivost regiona. U Srbiji bi regioni zbog svoje veličine i siromaštva, osim Beograda i dela Vojvodine, bili finansijski neodrživi. Kao takvi oni bi se pretvorili u nove izvore neujednačenog privrednog razvoja i lokalnog nezadovoljstva.

Docent na Pravnom fakultetu Univerziteta u Kragujevcu